बैकल्पिक राजनीतिः एकता व्यालेट आन्दोलन की ग्राहक विनाका पसल ?

https://rojgarmanch.com/आमा आइजिपी !’ – शम्भु सुस्केरा

 https://rojgarmanch.com/opinion/2022/08/43514/

https://rojgarmanch.com/opinion/2022/07/42451/फोहोर समस्या होइन : समाधान हो

 

पढेर पार लाग्छ

शम्भु सुस्केरा

स्कुल कलेज पढ्दा दिक्दारी पोख्थ्यौँ 'पढेर पार लाग्दैन' भनेर । जब पढ्दापढ्दा दिक्क लाग्थ्यो वा जति पढे पनि दिमागमा घुस्दैनथ्यो अनि निस्किन्थ्यो मुखबाट यस्तो प्रतिक्रिया। सायद पढाइमा औसतस्तरका सबै विद्यार्थीलाई यस्तै लाग्ला ।

'तैँले पढेर खाँदैनस्' आफ्ना बालबालिकाले पढ्न अल्छी गरे वा परिक्षामा कम नम्बर ल्याए भने अभिभावकले पनि यसो भनेको सुनिन्छ । तर पनि नपढी धर छैन । त्यसैले त पढेर कहिले सकिएला भन्ने चिन्ता सबै विद्यार्थीको तनावको विषय हुन सक्छ ।

बाध्यात्मक पढाइमा यस्तो लागे पनि रहरको पढाइमा यस्तो हुँदैन । रहरको पढाइ भनेको आफूलाई मन परेको, पाठ्यपुस्तक भन्दा बाहिरको पुस्तक पढ्नु हो । औपचारिक पढाइ सकेपछि मन परेको पुस्तक फुर्सदमा वा फुर्सद निकाले पढ्दाको मजा अर्कै हुन्छ ।

केही वर्षदेखि पुस्तक पसलेको व्यापार कम भएको छ भने इन्टरनेट कंपनी र मोबाइल कंपनीको व्यापार बढेको छ भन्ने कुरा सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।

पुस्तक, मोबाइल र इन्टरनेले दिने लाभ एकै हो त ? गहन बहस गर्न सकिन्छ यस विषयमा । तर्क क्षमता भएकाले जुनसुकै विषयको पक्ष लिए पनि बहस जित्न सक्छन् ।

तर सत्य यो होइन । पुस्तक पुस्तक नै हो पुस्तकलाई हराउन प्रविधिले सक्दैन । बरू कतिपय अवस्थामा प्रविधिले मानिसको क्षमतामा ह्रास ल्याएको छ ।

यात्रा गर्दासमेत पुस्तक पढेको देखिने पश्चिमाहरुले प्रविधिको उपयोग गरिसकेर, स्वाद चाखिसकेर पुस्ततिर नै फर्किएका हुन् भन्न सकिन्छ । पुस्तकले दिने आनन्द अन्त नभेटेर पनि उनीहरूले यसैलाई प्रेम गरेका हुन् भन्न सकिन्छ । तर मसँग यसकाबारेमा कसैले तयार पारेको रिपोर्ट चाहिँ छैन । पाठकलाई खोजको विषय बन्न सक्छ ।

अनुभवका आधारमा भन्न सकिने केहो भने प्रविधिको अधिक प्रयोगले मानिसको रचनात्मक क्षमता घटाउने मात्र होइन मानसिक र शारिरीक स्वाश्यमा समेत नकारात्मक असर गर्छ ।पुस्तक पढ्ने बानीले यसको ठिक उल्टो प्रभाव पार्दछ ।

त्यसैले बानी छुटेको छ भने पनि पुस्तक पढ्न थालौँ । सुचना प्रविधिको यो युगमा एउटा डिभाइसले संसारका सबै कुरा दिन्छ । थप मूल्य तिरेर किन अनेक थरी पुस्तक किन्नु ? सामान्य सत्य जस्तो लागे पनि यो पूर्ण सत्य होइन । पुस्तक मानषपटल र घर दुवै स्थानमा सङ्ग्रहित गर्न सकिने सम्पति हो । प्रविधिको कहिल्यै भर हुँदैन ।

सामान्यतया डिभाइस वा पुस्तक जेमा पढे पनि पढाइबाट प्राप्त हुने कुरा समान हो । तर त्यसको सकारात्मक र नकारात्मक प्रभावको बारेमा माथि भनियो । तपाईले थप खोज गर्न सक्नुहुनेछ ।

अब चर्चा गरौँ । पढ्नु र नपढ्नुको भेद । वा पढ्नु, सुन्नु वा हेर्नुबाट पाइने आनन्दको भेद ।

पढ्नेहरुको शब्द भन्डार बढ्ने त छँदै छ सूचना र ज्ञानको भण्डार समेत बढ्दछ । पुस्तक र फुर्सद छ भने जहाँ जतिबेला पनि पढ्न सकिन्छ । कहीँ कसैलाई पर्खिनुपर्दाको दिक्दारमा बाटोमा उभिएरै समयको सदुपयोग गर्न पनि सकिन्छ । अध्ययनले मानसिक सक्रियता र सिर्जनात्मक क्षमता पनि बढाउँछ । कहिले कहिँ कसैको एउटा कविता पढ्दा अर्को सुन्दर कविता जन्मिएका उदाहरणहरू धेरैसँग छन् । त्यसैले जज वर्नार्ड शले भनेका होलान् एउटा पुस्तक लेख्न सयओटा पुस्तक पढ ।

मानिस तनाव व्यवस्थापनका लागि अनेक तरिका खोज्छ । तर अध्ययन गर्नेहरू स्वयंमा कम चिन्तित हुन्छन् भनिन्छ । उनीहरू आफूलाई आइपरेको जस्तोसुकै अप्ठ्यारोबाट आफूलाई बाहिर निकाल् सक्छन् नै अरुलाई पनि असहज परिस्थितिबाट सहजतातिर लैजान सक्छन् । मुख्य कुरो त के हो भने संसारका प्रखरवक्ताहरूको वकृत्व क्षमता सम्बन्धित विषयको व्यवस्थित अध्ययनबाटै बढेको हो ।

अध्यन गर्ने, टिपोट गर्ने, सम्झिने र लेख्ने बानीले बोल्नका लागि समेत सहयोग गर्दछ । त्यसैले भनिन्छ पुस्तक ज्ञान र अनुभवको श्रृङ्खला हो यसले जीवन बाँच्न त सिकाउँछ नै मृत्यु बुझ्न र त्यसलाई स्वीकार गर्न समेत सहज बनाउँछ रे ।

के पढ्ने र कसरी पढ्ने भन्ने जिज्ञासा हुन सक्छ । पढ्नका लागि आफ्नो रुचीको विषय हुनुपर्दछ भने कतिपय अवस्थामा जीवन उपयोगी पुस्तक पनि खोजेर पढ्नुपर्ने हुन्छ ।

कतिपय मानिसहरू आजकाल किताबको चाङको फोटो खिचेर सामाजिक सञ्जालमा देखाउने गर्छन् । तर धेरै ओटा पुस्तक पढेर  संङ्ख्याको रेकर्ड राख्नुभन्दा एउटा किताब मिहिन ढंगले धेरै पटक पढ्दा कहिल्यै नबिर्सिने गरी महत्वपूर्ण कुरा सिकिन्छ । धेरैओटा खेल खेल्ने खेलाडिभन्दा लामो समय एउटै खेल खेलेको खेलाडिले राम्रो नतिजा दिएका छन् ।

पढ्दा हतार नगरी पढ्ने, आफ्नै पुस्तक हो भने मन परेको कुरा अण्डरलाईन गर्ने, अरुको मागेर पढेको भए कपिमा टिपोट गर्दै पढ्ने । पढेको कुरा एकछिन रोकिएर मनन गर्दै पढ्ने गर्दा दिमागमा छापिएर बस्न सक्छ । टिपोट गरेको कुरा सङ्ग्रह गरेर राख्नाले पछि लेख्न र त्यस विषयमा बोल्न समेत सहयोग गर्दछ ।प्रखर वक्ताहरू यसै गर्ने गर्दछन् ।

पढेर कति काम लाग्छ भन्ने कुरा के सोचले कसरी पढिन्छ  भन्ने कुराले पनि अर्थ राख्छ । त्यसैले पढ्दाखेरि सुचना पहिल्याउने भन्दा पनि त्यसबाट जीवन बदल्नका लागि उपयोग गर्छु भन्ने सोच बनाएर पढ्न सके बढी फलदायी हुन्छ । पुस्तक अध्ययनका लाभ धेरै रहेछन् भन्ने त थाहा भयो तर पढन अल्छि लाग्छ वा पढ्न रुचि नै हुँदैन के गर्ने भन्ने प्रश्न उठ्न सक्छ । त्यसो हो भने जे गर्न मन लाग्दैन बारम्बार त्यही गरिरहने हो भने एक दिन बानी बन्न सक्छ । त्यसका लागि रुटिन बनाएर नियमित एक्काईस दिनसम्म दैनिक पढ्नाले पढ्ने बानीको विकास हुन्छ  ।

पढदाखेरि एकान्तमा एक्लै वा समुहमा चर्चा गर्दै जसरी रमाईलो हुन्छ त्यसरी पढने गर्नुपर्छ ।

'रिडर्स आर लिडर्स, लिडर्स सुड बी रिडर' यो सत्य हो । त्यसैले भनिन्छ जसले अध्ययन र सिकाइलाई रोक्छ उसको सफलता पनि रोकिन्छ । यसमा विवाद गर्नुपर्ने कारण छैन बरू अनुसरण गरियो भने आफ्नै हित हुनेछ ।

संसारलाई अगुवाइ गर्नेहरुले कितावमात्र होइन विश्वलाई अध्ययन गर्दछन्, मानवको स्वाभावलाई अध्ययन गर्दछन् । आफूले अगुवाइ गर्नुपर्ने विषयलाई अझ बढी अध्ययन गर्दछन् ।

सकेसम्म पुस्तक नै अध्ययनगरौँ । डिभाइस सजिलो लाग्छ भने त्यसमा पनि अनलाइन वा डाउनलोड पढ्न सकिन्छ । तर एकसाथ लामो समय बसियो भने शारिरीक समस्याहरु आउँछ भन्छन् चिकित्सकहरु यसलाई पनि ख्याल गरौँ । तर पढ्ने वानीको विकास गरौँ । विनास नगरौँ ।

https://rojgarmanch.com/opinion/2021/01/19778/संस्मरण : सिपाही भाइलाई श्रद्दाञ्जली !

 

संस्मरण : सिपाही भाइलाई श्रद्दाञ्जली !

• पुस २५, २०७७

सतहत्तर साल पुष ८ गते बुधबार । दुस्खद खबरको बार भइदियो एकाएक ।

बिहानै आएको एउटा खबर स् वासु ढुंगानाको अमेरिकामा निधन भयो रे त । कन्काई नगरपालिका वडा नम्डर १ प्रजापतिमा उनको घर, अहिले गरमकालीमा छ एउटा घर जहाँ उनका भाइ गोपाल बस्छन् । अर्को घर लक्ष्मीपुरमा छ रे जहाँ उनकी आमा र श्रीमती बस्छन् ।

छिनमै अर्को खबर आयो – तल्तो गाउँको डाँगी जेठाकी बुहारीले आत्महत्या गरीन् रे ।

छोरो डिभि भिसा मार्फत अमेरिकामा बस्ने, बुहारी घरैमा सासुससुराको सेवा गरेर बसेकी थिइन् रे । सासु ससुराकी प्यारी नै थिइन् । उताबाट लोग्नेले कुनै पीडा दियो होला र त आत्महत्या गरी । कुरा अनेक चले ।

गए राति निलम राई पनि बित्यो रे । छिनमै आएको अर्को खबर ।

हे भगवान ! के भएको यस्तो ? मृत्युका खबरमात्र किन आइरहेका छन् पानीझैँ दर्केर । यो संयोग मात्रै हो कि सृङ्खलाको सुरुवात । मनमा भय उम्रियो एकाएक ।

मृत्यहरुमा चर्चा चल्न थाल्यो गरमकाली चौकमा । समुहको चर्चाबिच म एक्लो जस्तो भइरहेको छु, बिचारसून्य । निलम राईको मृत्यु, उसँगको मेरो बाल्यकाल र स्कुले जीवन उफ्रीउफ्री आइरह्यो मनमस्तिष्कमा ।

उसको घर मेरोभन्दा ५ मिनेट पश्चिम जामुनाबारीमा पर्थ्यो । सरस्वती प्रावि जामुनाबारीमा शिशु कक्षादेखि सँगै पढ्यौँ । कन्काई माविमा ९ कक्षासम्म सँगै पढ्यौँ ।

साह्रै कम मान्छेमा हुने खालको उटपट्याङ् स्वाभाव उसको । आफूले रमाइलो गर्दा अरूको मन दुख्छ भन्ने कुरा पटक्कै नभएको । तर मनचाहिँ नदीको पानीजस्तै सङ्लो, एकदमै बालापन ।

के भएर बितेछ यार । यादहरू भङ्ग गर्दै बिस्तारै फुसफुसाएँ म ।

खाइ बिमार हो दाइ खाइ बिमार । रामकृष्ण नेपालले प्रतिक्रिया दिए ।

अति नै पिउने । पिएरै रोगाएछ । भद्रपुर बस्ने उसलाई उसका दिदीबहिनीले घरैमा ल्याएर उपचार गरेपछि तङ्ग्रिएको थियो । गाउँघर, आफन्त सबैले रक्सी नखान र यतै आमा दिदीसँगै बस्न अनुरोध गरे । तर मानेन । सानो छोरो र श्रीमतीका साथ साउनमा भद्रपुर गइछाड्यो ।

फेरि सुरु भएछ पिउने क्रम । त्यसबेला लाख बिन्ति गर्दा नसुध्रिएको मान्छे मर्नुअघिल्लो दिन सुधार केन्द्र गएछ । मनमा के आयो कुन्नी जामुनाबारीमा दिदी र काठमाडौँमा भाइलाई फोन गरिवरी गएको रे । सानो छोरो, अल्लारे श्रीमती, यिनका लागि पनि सुध्रिनु पर्छ भन्ने लाग्यो होला सायद ।

उसको सुध्रिने कुरा सुनेर सबै खुशी भए । तर दुर्भाग्य उसको निर्णय नै ढिलो गरी आएछ, त्योभन्दा छिटो उसको मृत्यु आइसकेको रहेछ । सुधारकेन्द्र पुगेकै रात उसको हालत नाजुक भएछ । हतारमा अस्पताल पुर्याउँदा सास गइसकेको रहेछ ।

मित्रहरू देबी अधिकारी, छत्र बोहोरा, छत्र बस्नेत र दुर्गा भण्डारीहरू बितेर गए अल्पायुमै । तर कसैको मलामी जान नजुरेको मलाई निलमकै मलामी जान झापा आएको रहेछु ।
कन्काई घाटको पूर्वी किनाराको सबैभन्दा उत्तरको चितामा जलिरहेछ ऊ, उभन्दा तलतिर डाँगी दाइकी बुहारी ।

उमेरले मभन्दा केही महिना जेठो तर बिहे मभन्दा पछि गरेछ । उसको ५ वर्षे छोरो र युवा वयकी श्रीमतीको अनुहार, उसकी आमा, दिदी, बहिनी र भाइको रोदन सहीसक्नु थिएन हेर्नेका लागि।

अलेली याद छ उसलाई सबैले सिपाही भाइ भन्थे । उसका बा वन रक्षक थिए वर्दीधारी । त्यसैले होला सबैले उसलाई मायाले सिपाही भाइ भन्थे । तर ऊ ठूलो हुँदै गएपछि उसलाई जिस्क्याउने नाम बन्यो ।

९ कक्षासम्म पढ्दाको मिलन ऊ, धुलाबारी गएर रोशन बनेर पढेछ ।

त्यही सिपाही भाई, निलम र रोशन एकसाथ जलिरहेको साक्षी बसिरहेछु आज म । तैले त बाँचुन्जेल पनि खुब सताइस्, मरेपछि पनि आफू जलेर मेरो मन पनि जलाइस्, मेरा आँखाका डिल र मनको कुनो यस्तै बोल्दै थिए कसैले नसुन्ने गरी ।

उसँगका स्मृतिहरु चिताको आगो सरी फरफराइरहे मेरा सम्झनामा । कसैलाई दुखोस् की पोलोस्, ख्यालै नगरी बोल्ने, हाँसी दिने । चिनेको होस् वा अन्जान जो देख्यो भने पनि भनिदिने आम्मामा कत्रो ठूलो नाक, कस्तो कुरुप अनुहार । साथीभाइ होस् वा आफूभन्दा सिनियर कस्ती मोटी तेरी श्रीमती भनिदिने ।

आफ्ना कुराले रिसाए भने गलल हाँस्ने ऊ । सबैसँग समान किसिमले यस्तै व्यवहार गर्थ्यो ।

म पनि ६ कक्षादेखि सुरुङ्गा स्कुल पढ्न थालेँ । अरुका छोराछोरी साइकलमा गएको देखेर होला आमाको मन न हो मलाई पनि तीनसयमा एउटा थोत्रो साइकल किनिदिनु भयो आमाले । मर्मत गरेर चढ्न थालेँ ।

साइकलमा सानले स्कुल जान थालेको मलाई मेरै साथी घाँडो भइदियो ।

साइकलमै स्कुल जाने ऊ स्कुलबाट फर्किँदा मेरो पछिपछि हुन्थ्यो । परबाट तिब्र गतिमा ल्याएर ड्याम्म मेरो साइकलमा ठोक्काउँथ्यो उसको साइकल । ऊ अघि जाओस् भनेर म रोकिन्थेँ तर जाँदैनथ्यो । हाँसेर पर्खिरहन्थ्यो ।

एक दिन म हिँडेर आउँदैथिएँ, ऊ पनि मेरो पछिपछि हिँडेरै आउँदैरहेछ । सिमसिम पानी परिरहेको थियो । ओइ शम्भु तेरो गणित किताब ले त भन्यो । केही नसोधी, केही नसोची दिएँ ।
ऊ मभन्दा अघि फटाफट हिँड्यो र मेरो किताब पल्टाएर उत्तानो पारेर टाउकोमा ओढ्यो पो । उसको व्यवहारले एकछिन अलमल्ल परेँ र किताब थुत्न उसको पछि दौडेँ । ऊ झन दौडियो । करिब आधा घण्टाको बाटो ऊ अघि म पछि दौडिरह्यौँ ।

आफुसँग भएका किताब पनि पानीबाट जोगाउनु थियो । उसलाई भेट्न सकिन । उसको घर नजिक चोकमा फुत्त किताब फालेर घरतिर लाग्यो । किताब टिपेर म उसको पछि लागेँ । आजचाहिँ भकुर्छु भन्ने नै छ रिस ।

ऊ घरभित्र पसेन टाँडे घरको वरिपरि दौडियो, म उसको पछिपछि । दुईचार चक्कर काटेर माथि चढ्यो र ढोका लगायो । म फर्किएँ ।

सुरूङ्गा गाविसको वडा नम्बर १ मेरो, उसको ३ । हरेक वर्षजसो जामुनाबारीको चौरमा वडा स्तरीय फुटबल खेल हुने गर्दथ्यो । प्रायस् फाइनल प्रतिष्पर्धा १ र ३ कै हुने गर्दथ्यो । वर्ष यकिन छैन, आयोजक समितिको तर्फबाट म सहसचिब थिएँ ।

वडा नम्बर १ र ३ को खेल चलिरहँदा विवाद भयो । १ नम्बरका खेलाडि जंग थापाले आफ्नै छिमेकी ३ नम्बरका खेलाडि साथीबाट कुटाइ खाए । समितिको तर्फबाट हामी सबै चौरमा गयौँ । विवाद मत्थर गरेर पुनस् खेल संचालन गर्नुथियो । हुलकोबिचमा थिएँ म । बोल्दैबोल्दै यसो आकासतिर के आँखा परेका थिए निलम त आफ्ना दुई हातलाई बन्चरोजस्तो बनाएर मेरो टाउकोमा प्रहार गर्न लागेको थियो ।

मैले देख्नासाथ हिहि गर्दै हाँसेर पछि हट्यो ।

अर्को अनुभव छ खेलकै । मेरो घर नजिक गरमकालीस्थित जंगलको किनारमा भएको सानो चौरमा बालबालिकाका लागि फुटवल र ठूलाहरुका लागि अन्य खेलहरु आयोजना गरेका थियौँ । हाल एपिएफ क्लबको खेलाडि रहेको उसको भाइ १३ वर्ष नाघेको कारण ३ नम्बर वडाको टिमबाट खेल्न पाएन । आफ्नो भाइले खेल्न नपाएका कारण रिसले जंगलको बाटो हुँदै मलाई काट्न खुकुरी बोकेर आएको रहेछ ।

गाउँका महिला केटाकेटीहरू खुब डराए । मलाई थाहा थियो उसले मलाई कहिल्यै प्रहार गर्दैन । गरेन पनि । मेरो छेउमै आएन । खेल पनि अवरोध गरेन ।

उसको स्वाभावजस्तै बिचित्रको सम्बन्ध थियो उसको र मेरो । ऊ भद्रपुरतिर लागेछ । म प्रहरी सेवामा आएँ । त्यसपछि भेटघाट हरायो ।

केही वर्षअघि एउटा नयाँ नम्बरबाट फोन आयो । मैले उठाएँ । ओइ ! पुलिस भएर मनपरी गरेको छस्, तँलाई ठिक पारौँ भन्यो ।

कोहो तपाई भनेर सोधेँ । म जोसुकै हुँ, तँ सुध्री भन्यो । तपाई अख्तियारको प्रमुख भए पनि यसरी प्रस्तुत हुन मिल्दैन । तपाईलाई कसले के सुचना दियो मलाई थाहा छैन । पहिले मलाई चिन्नुस्, आफूले पाएको सुचनाको सही विश्लेषण गर्नुस् अनि अनुसन्धान गर्न मन लागे गर्नुहोला । तर यस्तो असभ्य व्यवहार प्रस्तुत नगर्नुस् ।

मेरो कुरा सुनेर ऊ गलल हाँस्यो र भन्यो ओइ चिनिनस् म निलम राई । एकछिन त्यस्तै अन्टसन्ट कुराकानी भए । अरु साथी र दाइहरुलाई पनि यसै गरी थर्काउँदा त उनीहरु डराएका थिए । को हजुर, बसेर कुरा गरौँ सर भन्थे तँ त डराइनस् भन्यो ।

गल्ति गरेपो डराउनु । मैँले जवाफ दिएँ ।

त्यसपछि पनि एकदुई पटक नयाँ नम्बरबाटै फोन गर्यो । तर परिचय दिन्थ्यो पहिले ।

सम्बन्ध सौहार्द्र पनि भएन, सत्रुता पनि रहेन, मित्रता अनौठो रहिरह्यो । माया बसिरह्यो एकअर्कामा । व्यक्तिगत र पारिवारिक समस्या साझेदारी गर्ने निकट साथिहरूको मलामी जाने अवसर जुरेन ।

कस्तो संयोग निलम ! तेरो चिता जलेको हेरिरहेको छु । भिजेका आँखाले साक्षी बसिरहेको छु म । सायद तँ हाँसिरहेको होलास् हगि मलाई देखेर ।

तेरो स्वाभाव र साथित्वको फोटो मेरो मनमा सधैँ रहिरहनेछ । हार्दिक श्रद्दान्जली सिपाही भाइ, बैकुण्ठ बास होस्

https://rojgarmanch.com/opinion/2021/05/24592/‘अपराधी र राजनीतिज्ञको चरित्र फरक देखिएन’

अपराधि र राजनीतिज्ञको चरित्र फरक देखिएन 

‘अपराधी र राजनीतिज्ञको चरित्र फरक देखिएन’

• जेष्ठ १, २०७८

सन १९३१ मे ७ मा अमेरिकास्थित न्युयोर्कको एक गिरफ्तारी उनीहरूका लागि सबैभन्दा चर्चित गिरफ्तारी थियो । ‘दुई बन्दुके’ भनिने क्रोलेलाई एक प्रहरी हत्याको आरोपमा गिरफ्तारी गरिएको थियो । क्रोलेलाई पक्राउ गर्न १५० जना प्रहरी र केही जासुसहरू संलग्न थिए । दुईहप्तासम्म दुईजना प्रहरी पछि लागेर उसलाई पक्राउ गरिएको थियो ।

त्यस दिन न्युयोर्कको एक ठूलो भवनमा प्रेमिकासँग रहेको अवस्थामा क्रोलेलाई पक्राउ गरियो । पक्राउ गर्न लाग्दा प्रहरीमाथि नै निरन्तर फायर गरेकोले घरको भित्तोमा प्वाल पारेर अश्रुग्यास हानेर उसलाई समातिएको थियो ।

चुरोट, रक्सी जस्ता कुनै अम्मलको लत नभएको क्रोलेले केही दिनअघि एक प्रहरीको हत्या गरेको थियो । सडककिनारामा कार रोकेर आफ्नी प्रेमिकासँग रोमान्स गरिरहेको उसलाई प्रहरीले लाइसेन्स माग्यो । त्यही निहुँमा तत्कालै उसले प्रहरीमाथि लगातार गोलि प्रहार ग¥यो । त्यतिले मात्र नपुगेर लडेको लासमाथि पनि निरन्तर प्रहार गरिरह्यो ।

मैँले यो प्रसङ्ग किन यहाँ उल्लेख गरेको भने उसलाई फासी दिनु केही अघि उसले सगर्व बोलेको थियो ‘मेरो छातिभित्र थकित, शान्त र दयालु मुटु छ । म कसैलाई कहिल्यै नोक्सान पु¥याउन सक्दिन ।’

अब वर्तमान नेपालको कुरा गरौँ । नेपालका सबैजसो गुण्डा र हत्याराहरू आफुलाई समाजसेवी ठान्छन् । क्रोलेलेझैँ दयालु मान्छे ठान्छन् ।

केही हप्ताअघि मात्रै गण्डकी प्रदेशको युवा तथा खेलकुद मन्त्रीमा मुख्यमन्त्री पृथ्वी सुब्बा गुरूङले एक आपराधिक चरित्रको व्यक्तिलाई नियुक्त गरेको भनेर आलोचना भयो ।

यिनले त आफूलाई महान मात्र ठानेनन् रमेश खरेल र नेपाल प्रहरीलाई नै गुण्डा भनिदिए । भ्रम पैदा हुन्छ यिनका कुरा सुन्दा । यी समाजसेवी, राजनितिज्ञ हुन् भने सच्चा समाजसेवी र राजनितिज्ञ चाहीँ को हुन् ? यिनलाई सम्झेर तिनले के ठान्लान आफूलाई । यिनको गुण्डागर्दीका बिरुद्ध यिनलाई कानुनी दायरामा ल्याएका कारण प्रहरी गुण्डा भए ।

यिनकै कुरामा व्यवहारतः सहमत देखिन्छन् राजनैतिक दल र नेता पनि । राजनैतिक परिवर्तनको नाममा २०५२ देखि २०६२ सम्म आफ्ना विरोधीहरू माथि तरबार र बन्दुक चलाए, के फरक छ र अहिले पनि ? सरकारमा बसेर जनतालाई भेन्टिलेटर, आइसियु वा समग्रमा उपचार उपलब्ध गराउन नसक्नुमा । फरक तरिकाले मान्छे मार्नु नै हो ।

खर्च गर्न नसकेको अनेक शीर्षकमा अनेकथरी बजेट भएर पनि हातबाट काम खोसिएका जनतालाई दुईछाक खान नदिनु र महामारीले छटपटिएकालाई उपचार नदिनु उसबेला खुकुरी हानेर तड्पाइ तड्पाइ मार्नुभन्दा केही फरक छ र ?

फेरि एकछिन अमेरिकाकै बिगत हेरौँ । अमेरिकाका २६ औँ राष्ट्रपति थियोडोर रुजबेल्टले जब आफ्नै दलका विलियम हावर्ड टाफ्टलाई राष्ट्रपतिमा समर्थन गरे, जिताए । अनि आफू सिकार खेल्न अफ्रिका गए ।

फर्केपछि रुजबेल्टले टाफ्टलाई देश र जनताप्रति अनुदार देखे । उनकै बिरुद्ध अर्को पार्टी खडा गरे उमेदवारी दिए र टाफ्टलाई नराम्ररी हराए । तर पनि टाफ्टले आफु र रिपब्लिकन हार्नुको कारण आफू भएको स्वीकार गरेनन् । आजका हाम्रा दलका अनुदार नेताको जस्तै चरित्र त्यसबेला त्यहाँ देखिएको थियो । यसको अर्थ हाम्रो राजनीति सय वर्ष अघिको अमेरिकाको भन्दा तल छ ।

धुजाधुजा पारेर पार्टी फुटाउँछन् । सार्वभौम सत्ता राजालाई बुझाउँछन् । देश र जनताप्रति हदैसम्म अनुदार हुन्छन् । महामारीमा रोग र भोकले जनता मरेको थाहासम्म पाउँदैनन् कुर्सी युद्धमा मस्त हुन्छन् ।

जनताले रूचाएका रमेश खरेल, नवराज सिलवाल र कुलमान घिसिङहरूलाई पाखा लगाउँछन् । डङडङी गनाएका भ्रष्टहरूलाई खुलेआम बचाउ गर्छन् । आफ्नो चिल्लो चाकडी गर्ने जो कोहीलाई नियुक्ति पत्र थमाउँछन् र तिनैलाई काखमा लिएर बुबु खुवाउँछन् । अनि आफुलाई तिनैबाट राष्ट्र नायक भनाउँछन् ।

गुण्डा नाइकेहरू चरी र घैटे मर्दा डाँको छोडेर रूनेहरू महामारीले गरिब मर्दा चित्त दुखाउँदैनन् । बरू त्यसबाट आफ्नो सम्पन्ताको अवसर निर्माण गर्छन् । भुकम्पको बिपदमा होस् वा कोरोनाको महामारीमा आफुजस्तै कालो मनका व्यापारीहरूसँग मिलेर कात्रोमासमेत कालोबजारी र कमिसन खान्छन् ।

कुनै दल र नेता त्यसको बिरोध गर्दैनन् । आफु र आफ्नो दललाई नपोस्ने व्यापारीलाई रमेश गोर्खाली, दिपक मनाङे, चक्रे मिलन र स्थानिय यस्तै चरित्र र अनुहारहरू लगाएर धम्क्याउँछन्, असुल्छन् । नसके अर्को बाटो अपनाउँछन् ।

अनि सयवर्ष अघिको अमेरिकन हत्यारा क्रोलेले झैँ भन्छन् मेरो मुटु दयालु छ । म जनताको दुखप्रति आँसु झार्छु । यसको शिक्षा के हो भने अविकसित अवस्थाको राजनैतिक चरित्र र आपराधिक चरित्रमा केही भिन्नता देखिन्न चाहे त्यो जुनसुकै मुलकको होस् ।

राजनीतिमा आपराधिकरण र अपराधमा राजनीतिकरण भनेको यही हो । यसमा थप कालाबजारीकरण, तस्करीकरण, घुसखोरी र भ्रष्टीकरण भएपछि कसरी ऊँभो लाग्छ देश । कसरी उन्तत बन्छ जनताको जीवन स्तर । जब अपराध र राजनीति दुबैको चरित्र एकै छ भने कसलाई कसले मन्त्री बनायो भनेर कराउनुको तुक छैन । दुबै जुम्ल्याहा हुन् ।

राजनीतिबाट भ्रष्ट्राचार, तस्करी, कालाबजारी, घुसखोरी र अपराधलाई अलग गराएर तिनलाई बिषादी खुवाउनुछ भने बोलेर हुन्न अब संगठीत भएर अगाडि नआइ सुख छैन । आफू अघि नसर्ने भए बोल्न छाडौँ । त्यो ढोँग हुनेछ ।

नमिठो लाग्ला तर आँखा चिम्लेर सोचौँ त जसरी गुण्डाको पछि लाग्नेहरू गुण्डा हुन् त्यसरी नै राजनीतिक गुण्डाको पछि लाग्नेहरू पनि उस्तै हुन् । यो कुरा बुझौँ । यी पछुवाहरूको पनि भूमिका छ देशको अधोगति हुनुमा ।

आजको कोराना संक्रमणबाट मात्र होइन यस्ताखाले राजनीतिक संक्रमणबाट देशलाई मुक्त गर्नुछ भने यिनको भरले सम्भव छैन । यो जनताको आरोप होइन । व्यवहारतः उनीहरू आफैँले प्रमाणित गरिसके । अझै पनि हामी उनीहरूलाई विश्वास गर्छौँ भने हाम्रो नालायकी हो ।

आजको मितिसम्म यो दुर्गन्धित राजनीतिको बिकल्प पनि देखिएको छैन । केही सामाजिक संजालमा राजनीति गर्नेहरू दुई पात नहुँदै च्यातिइसके, यिनको पनि आश रहेन ।

सरकारको पात्र फेरिने सम्भावना हट्यो । हिन्दी सिनेमा शैलीमा सहमति बन्यो । त्यही शैलीमा पुनः असहमति आउन सक्छ । तर एउटा चरित्रलाई अर्को समान चरित्रले पालो दिनुको कुनै अर्थ पनि थिएन ।

मेरो दलकोतर्फबाट गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा वा मिनेन्द्र रिजालको पुस्ता वा यस्तै क्षमता र भिजनले देश चलाउनेछ भनेर ठूलो छाति बनाउन सकेका पनि त थिएनन् अरुले पनि । १० पटक भए पनि म आफैँ हुनुपर्छ । यही लोभले परिवर्तन र विकासका सम्भावनाहरू टरिरहन्छन् ।

तथापि राष्ट्र बिनासक यस्ता पार्टी र नेताको बिकल्प अझै बाँकी छ । हरेक दलमा निष्ठाको राजनीति चाहने असल नेता र कार्यकर्ता धेरै छन् जो आफ्नै दलको नालायकीमा बोल्न सकेका छैनन् ।

ती एक ठाउँमा आउनुपर्छ । स्वच्छ छवि भएका सेवा निवृत्त वा सेवा छाडेरै भएपनि प्रहरी, प्रशासक, पत्रकार, लेखक, कलाकार, विभिन्न पेशाकर्मी, किसान र देशप्रति चिन्ता गर्नेहरू सबै एकसाथ अघि सर्नुपर्छ अब ।

सपनामात्र बोकेर होइन एउटा गतिलो भिजनसहित अघि बढ्नुपर्छ । एकचोटि मुटुमाथी ढुंगा राखेर भएपनि यी सबै दललाई मतदान गर्ने शुभचिन्तकहरु सच्चिनैपर्छ । यिनलाई सुधार्नका लागि पनि यसपटक यिनलाई त्याग्नैपर्छ । घुर्की नै सही ।

सधैँका लागि त्याग्न नसके पनि एक पटकका लागि, यो देश र भावी पुस्ताको भविष्य सोचेर भए पनि यति आँट गर्नैपर्छ । यो आँटिलो निर्णयले देश र जनताका लागि तीनओटा फाइदाहरू हुनेछन् ।

एक, जब यी पाखा लाग्छन् नेपालको राजनीतिमा भएको यस्तो ‘मौन आन्दोलन’ एक ऐतिहासिक सिकाइ हुनेछ । यसबाट अरू देशले पनि सिक्नेछन् । केजरीँवालले दिल्लीमा देखाएको साँघुरो सिकाइभन्दा माथि हुनेछ हाम्रो सन्देश ।

दुई, नव उदय शक्तिले केही त गर्छ । किनभने यसमा नयाँ नेता, नयाँ भिजन र नयाँ उमङ्ग मात्र होइन राम्रो नगरे बढारिन्छु भन्ने डर पनि हुनेछ ।

तेस्रो, लामो इतिहास र संघर्षबाट बनेको तर बाटो बिराएका पुराना दलहरू या त सुध्रिएर आउनेछन् या त कहिल्यै आउने छैनन् । सुध्रेर आए पनि बिलाए पनि देश र जनताको हित नै हुनेछ ।

यति भए देशको राजनीति सुध्रिनेछ । राजनीति फोहोरी खेलको विशेषणबाट मुक्त हुनेछ । नयाँ पुस्ता राजनीतिमा आउनेछ । पलायन भएकाहरू देश फर्किनेछन् । नव युवाहरूले पनि मतदान गर्ने दल भेट्ने छन् ।

विभिन्न नाममा बिरोध मात्र नगरौँ । साँच्चै देशको माया छ र देशलाई योगदान गर्ने रहर छ भने यो अभियान आजैबाट सुरु गरौँ ।

https://rojgarmanch.com/opinion/2021/05/24946/आइजिपी साब, बिरालो कि बाघ ?

 

अनुभूति : आइजिपी साब, बिरालो कि बाघ ?

• जेष्ठ ८, २०७

जेट ६ गते बिहान फेसबुक खोल्नासाथ देखिएको दृष्यले साँच्चै बिचलित बनायो । दिनमा २ सय भन्दा बढि मानिसको मृत्यु भएको समाचारले जति पीडा दिइरहेको थियो त्यो भन्दा बढी पीडा एकजना प्रियजनको मृत्युले दियो ।

ज्ञात भयो आफन्त वा आफुलाई माया गर्ने मान्छेको मृत्यु कति भयानक हुन्छ । त्यो पनि आफ्नै उमेरको मित्रको मृत्युले अझै कठोर बनेर सताउँदोरहेछ ।

डिएसपी राजकुमार केसीभन्दा अगाडि पनि थुप्रै प्रहरीको ज्यान गइसकेको थियो । हरेक दिन हरेकप्रकारका मानिसहरुको छेउ गइरहनुपर्ने प्रहरीहरू धन्न जोगिएका छन् । यस्तै सहानुभूति र शोक एकसाथ व्यक्त हुन्थ्यो । तर आज झनै बढि निराश भएँ । ०५९ सालदेखिको चिनजान, एकेडेमीमा सँगै तालिम र डिउटी, अनि फेरि निरन्तर सुमधुर सम्बन्ध । सायद यही थियो धेरै चोट महसुश हुनुपर्ने कारण ।

महामारीको अवस्थामा यस्ता दुःखहरु जसलाई जतिबेला पनि पर्नसक्छ । धेरै चिन्ता लिएर पनि हुन्न । यसरी सकारात्मक हुन खोज्दै गर्दा एउटा नकारात्मक सुचना आइलाग्यो । डिएसपी केसीलाई अस्पतालमा भर्ना हुनै सकस भयो रे । चारतिर गुहार्दा पनि बिहान ७ बजे आएको मान्छे राति ११ बजे मात्र बेड मिल्यो रे ।

शोक अब शंका र आक्रोसमा बदलियो । यसअघि मृत्यु भएका प्रहरीहरूले समयमा उपचार त पाएका थिए ? काठमाडौँमा कार्यरत त्यो तहको मान्छेले समयमा भर्ना नपाएर उनका हाकिमले अस्पतालका निर्देशकसँग झगडा गर्नुपर्छ भने झगडा गर्न नसक्नेको के हालत होला ?

प्रहरी अस्पताल कसका लागि ? गम्भीर प्रश्न पनि जन्मियो ।

उनको निधनमा सलामी दिन जसरी जति पुगे तिनको प्रयत्न हरेक प्रहरीको उपचारमा भइदिए ?

म प्रहरी अस्पताल र त्यहाँबाट पाएको सुविधाप्रति सकारात्मक मात्रै होइन अनुगृहित पनि छु । आफू प्रहरी भएकै कारण मेरी आमा, मेरी श्रीमती र छोराका लागि लाखौँको उपचार भएको छ । यो चानचुन सुविधा होइन ।

डिएसपी राजकुमार केसीले अस्पतालमा भर्ना पाएपछि उहाँको उपचारमा कमी आयो भन्ने एकरति पनि सोच्दिन । मलाई पुरा भरोसा छ त्यहाँका डाक्टर र नर्सप्रति । तर कुरा भर्ना हुनै कठिन भयो भन्ने मै जाऔँ ।

समय लाग्न सक्छ । यस्तो महामारीको अवस्थामा विरामीको चाप धेरै हुन्छ, उपचाररत बिरामीलाई निकालेर अर्कोलाई राख्ने कुरा पनि आएन । तर समयको आँकनल गरेर व्यवस्थापन किन गरिएन ।

हरसम्भव व्यवस्थापन गरेर पनि अस्पतालले नै धान्न नसक्ने गरी प्रहरी र तिनका परिवार संक्रमित भएका छन् ? त्यसो हो भने पनि अस्पतालमा स्वास्थ्यकर्मी र स्पेसको कमी छैन । अस्थायी व्यवस्था गरेर पनि उपचार गर्न सकिन्छ । यो अनुभव टेकु अस्पतालको हो । ग्यारेजमा समेत अक्सिजनको व्यवस्था गरेर उपचार गरेको थाहा पाइयो । इच्छाशक्ति छ भने अरूबाट सिक्न सकिन्छ नि ।

सानातिना मान्छेले आँखा लगाउँदा पनि बात लाग्ने भिआइपी वार्ड कसका लागि हुन् ? महामारीले भिआइपी र ननभिआइपी छुटयाएको छैन । बरू भिआइपी नै बढी सुरक्षित छन् । जिम्मेवारी र जोखिमको हिसाबले । यस घडिको उपचारमा तहगत विभेद हुनुहुन्न ।

आफु सुरक्षित रहेकोमा तपाई प्रहरी महानिरीक्षक र अस्पतालका निर्देशक जति ढुक्क हुनुहुन्छ त्यतिनै ढुक्क आम प्रहरी, अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मी र कर्मचारी पनि हुनुपर्छ । संक्रमण भइहाले तपाईहरुले जुन स्तरको उपचार र सेवा पाउनुहुन्छ त्यो स्तरको उपचार पाउँछु भन्ने आत्मविश्वास तपाईहरुका सबै कर्मचारीमा हुनुपर्छ ।

त्यो छ ? छैन भने किन छैन ? तपाईहरुका स्वास्थ्यकर्मी र आम प्रहरी तपाईहरुभन्दा कयौँ गुना बढि जोखिममा छन् । उनीहरुलाई समयमा र गुणस्तरको उपचार पाउछु भन्ने आत्मविश्वास भएन भने त्यो भन्दा घातक के हुन्छ देशका लागि । यो घडिमा जुध्न सकिन्छ ? यसले नागरिकको पनि मनोबल घटाउँछ ।

उनीहरूले एउटा मास्क पनि आफैँ किनेर लगाउनुपर्ने, स्वास्थ्य सुरक्षाको भरपर्दो सामग्री किन नपाउने ?

तपाई चढ्ने गाडि र तपाई बस्ने सुरक्षित भवन के के लागि ? तपाईहरूलाई सुरक्षित र कम जोखिमस्थानमा राखिएको आफ्ना कर्मचारीको ख्याल गर्नु सक्नुहोस् भनेर हो ।
हरसम्भव प्रयास गर्दा पनि बचाउन नसकिएको हुनसक्छ । तर डिएसपी राजकुमार केसी र अरू प्रहरीको निधनले आम प्रहरीमा के सन्देश गएको छ । जो सडकमा छन् । जसले परिवारलाई बिचल्ली मै छाडेर रातदिन खटेका छन् तिनको मनोबलको अवस्था कस्तो होला ।

अझ राजधानी बाहिरका प्रहरी के सोच्दै होलान् ? काठमाडौँमा आफ्नै अस्पताल भएको ठाउँमा, आइजीपीकै आँखाअगाडि डिएसपीको जिवन बच्दैन भने हामी कसरी सुरक्षित हुन्छौँ ? अनि तिनका परिवार र आफन्तले के सोच्दै होलान् ।

के यो मनोविज्ञान द्वन्द्वकालको जस्तै भयानक होइन ?

प्रहरी अस्पताल आम प्रहरी कर्मचारी, अवकासप्राप्त प्रहरी र तिनका परिवारको आफ्नो अस्पताल हो । होइन भने एकछिन आँखा चिम्म गरेर अस्पताल निर्माता स्व. प्रहरी महानिरीक डिबी लामालाई सोधौँ ।

समयमा भर्ना नपाउने त कल्पना नगरौँ सुचना पाएपछि घरैमा एम्बुलेन्स गएर बिरामी ल्याएर उपचार गरिनुपर्छ । यही उत्तर आउला ।

होइन प्रहरी अस्पताल नेता र नेताका मान्छेका लागि बनाएको थिएँ भनेछन् भने स्वीकार गरौँला । हामी अस्पताल नजाउँला ।

संकटकै वेला हो अभिभावकको भूमिका देखिनुपर्ने । अहिले त सारा ध्यान प्रहरीको स्वास्थ्य सुरक्षामा जानुपर्ने हो । प्रहरी सुरक्षित नभइ नागरिक सुरक्षित हुन्छन् ? जसरी फिल्डमा खटेर प्रहरीले नागिककको सुरक्षा गरेको छ । अस्पतालले प्रहरीको उपचार गर्नु अप्रत्यक्षरुपमा नागरिककै सेवा गर्नु हो ।

प्रहरी अस्पतालले सर्वसाधारणको उपचार थालेपछि प्रहरीहरू वेवास्तामा परेको आरोप दुईवर्ष अघि नै लागेको हो । तथ्य के हो ? सर्वसाधारणको उपचार गर्नका लागि हो की ठूलाहरुका आफन्त, साथीभाइ र चाकडी गर्नुपर्नेहरुलाई आफ्नो बनाउन यसो गरिएको हो । यसको जवाफ सडकका प्रहरी र उसका निरिह परिवारलाई चाहिन्छ ।

नागरिकको मन जित्ने पनि यहीवेला हो प्रहरीले । स्रोत, साधन र क्षमता बढाएर नागरिकको उपचार गर्नसक्नुपर्छ । बन्दै गरेको नयाँ भवनमा अस्थाइ उपचार गर्न सकिन्छ । भूकम्पका वेला झैँ आँगनमै राखेर उपचार गर्न सकिन्छ ।

त्यसका लागि सरकारसँग टेबल ठोकेर लिन सक्नुपर्छ स्रोत साधन । जनताका लागि काम गर्न कसैले रोक्छ भने बोले हुन्छ । यसबेला नबोले कहिले बोल्ने ? तर सस्तो लोकप्रियताका लागि आफू सक्षम नभइ अरुलाई सेवा गर्न खोज्नु सेवा नभइ धोका हुन्छ ।

अस्पतालका निर्देशकज्यू ! यस घडिमा सामान्य अवस्थाको मिहिनेतले मात्र पुग्छ ? सिनियरलाई पछि पारेर जिम्मेवारी सम्हालेपछि काम पनि अरुलाई पछि पार्नेखालको हुनुपर्छ । आसेपासे, आफन्तलाई काखी च्यापेको आरोप चिर्नेवेला हो यो ?

तपाईको क्षमता र मिहिनेतले प्रहरी र नागरिकको जीवन त बच्छ नै आम नेपाली महिलाको प्रतिष्ठा पनि माथी लैजान सक्नुहुन्छ । एउटी नारीले चाहँदा गर्नसक्छे भन्ने देखाउन तपाईबाहेक अरु कसैले तपाईलाई रोक्न सक्दैन । क्षमता प्रदर्शन गर्नेबेला यही हो ।

संगठन प्रमुखले देशभरको सुरक्षाको भार थाम्नुपर्छ । तपाई संगठनको दोस्रो हैसियतमा हुनुहुन्छ । तपाईलाई त्यत्रो भार केही छैन केबल प्रहरी र तिनका परिवारलाई उपचारको प्रत्याभुति दिनुस् । मलाई र मेरो परिवारलाई केही भइहाले डा. आशासिंह हुनुहुन्छ भन्ने भरोसा दिलाउनुहोला । अस्पतालका कर्मचारीलाई कसरी मोटिभेट गर्ने तपाईको काम हो । सरकार वा संगठनबाट कसरी साधनस्रोत ल्याउने तपाईको क्षमता हो । चिकित्सक र नर्सले स्वास्थ्य सुरक्षाका सामाग्री पाएनन् भने काम गर्न सक्दैनन् त्यो तपाईले सोच्ने हो ।

खेल्नुस् न सरकारसँग सिँगौरी । यसबेला पनि नखेले कहिले खेल्नुहुन्छ ? कसैको ज्यान बचाउन सिँगौरी खेल्ने अवसर तपाइको हातमा छ । चाहेर पनि यो अवसर अरुले पाएनन् ।

प्रहरी महानिरिक्षकज्यू ! असीम सम्मान छ तपाईप्रति । आर्थिक अनुशासनमा नेपाल प्रहरीमा होइन नेपालमै अर्को व्यक्ति होला नहोला । तपाईबाट यो अनुशासन र त्याग सबैले सिक्नुपर्छ । आचरण र क्षमता एकै नभए पनि आचरणले क्षमता बढाउनु पर्ने हो । तर आचरणका भरमा मात्र यो समयमा त्यो कुर्सी सोभा दिँदैन ।

असार ५ गते ९३ वर्षको उमेरमा महाप्रस्थान गर्नुभएका आइजीपी खड्गजित बरालप्रति आम सिपाहीहरुको किन त्यतिबिधी श्रद्धा भयो । समकालीन पूर्व आइजिपी नचिन्नेले पनि बराललाई चिनिरहे । बाँच्दा र मर्दा पनि किन सम्मानित भइरहे मलाईभन्दा बढि यहाँलाई थाहा छ ।

हरेक प्रहरीलाई थाहा छ यहाँको बिनम्र स्वाभावले संगठनको बिकृति हटाउन सक्दैन । तर यस घडिमा एउटा भरोसिलो अभिभावकको भुमिका निर्वाह गर्नसक्नुहुन्छ । किनभने यहाँले हरेक भाषणमा भन्नुहुन्छ मेरी पनि एउटी छोरी छिन् । म अभिभावक पनि हुँ । त्यसैले असल अभिभावक हुन आउँछ यहालाई, भइदिनुस् ।

तपाई भरखरै आइजिपी भएकोवेलाको कुरो हो । ट्राफिक एफएममा एकजना ट्याक्सी चालक आएका थिए । उनी पूर्व प्रहरी रहेछन् । मैले तपाइको खुब प्रसंशा गरेँ । उनले प्रतिक्रिया दिए धेरै नफुर्किनुहोला यिनले केही लछार्दैनन् ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाको प्रमुख रहँदा चुनाबमा आएको रकम बढी भएपछि शैलेस थापा क्षेत्रीले फिर्ता गर्नुभएछ । अरुले त कागज मिलाएर खान्छन् रे भनेर उनलाई सुनाएँ ।

आर्थिक अनुशासनको मन र तल्लो तहप्रति सकारात्मक हुने मन मुटु फरक हुनेरहेछ । उनमा त्यो मनमुटु छैन, उनी अनुदार छन् । यसरी तितो पोखे उनले ।
मैले उनको कुरामा आजसम्म पनि विश्वास गरेको छैन । त्यही अविश्वासले यति कुरा लेख्न प्रेरित गरेको छ ।

तपाईंले ०७७ असारबाट नेपाल प्रहरीको नेतृत्व लिनुभयो । सरकारले संक्रमणमा खटिने प्रहरीलाई भत्ता दिन्छु भन्यो । मेची कालीका सबै प्रहरी आफैँ सिंहदरबारमा सरकार भेट्न आउने कुरा भएन । तपाई नक्सालबाट सिँहदरबार पुगेर ल्याइदिन सक्नुभएन ।

यो कुराले ती ट्याक्सीचालक पूर्व प्रहरीको कुरालाई बल दिएको छ ।

वन छेउको खेतमा लगाएको बाली त पाक्यो तर बाँदरले खाइदिन्छ । परिवारका सदस्यसहित गएर बन्दुक पड्काएर बाँदर लखेटेर पनि बालबालिकाको भोक मेट्नुपर्ने दायित्व हुन्छ बावुको । बाँदरले मकै खाएछ, तिमीहरू खाजा नमाग, साँझ एकै चोटी आमाले भात दिन्छे भन्न त नमिल्ला नि ।

तर त्यो कुर्सीले त्यसो भनाउँदो रहेछ । हामीले यो पुगेन त्यो पुगेन भनेर माग्ने होइन । भनेर मुख बुझो लगाएको अनुभव छ लेखकसँग ।

निजामति कर्मचारीले प्रदेश समायोजनमा पाएको सुविधा नेपाल प्रहरीले पनि पाओस् भनेर कुरा गर्दा राज्यव्यवस्था समितिका ९० प्रतिशत सदस्य सहमत थिए । तर तत्कालीन आइजीपी त्यसको बाधक भएको कुरा चासो राख्ने सबै प्रहरीका कानले सुने आँखाले देखे ।

समयको जटिलतालाई देखाएर संगठनका लागि अरु केही नगर्ने छुट हुनसक्छ । तर प्रहरीका नाबालक सन्तान र तिनका यौवना श्रीमतीका आँसुले नपोलोस् । यसका लागि पनि आफ्ना कर्मचारीको उपचारमा कुनै कसर बाँकी नराख्नुहोला ।

यो जस्तो पुञ्यकर्म अरु हुनसक्दैन ।

तिनकै कारण तिनको परिवार संक्रमित भएका छन्, लामो समय प्रहरी सेवामा रगत पसिना बगाएर सेवा निवृत्तहरुलाई पनि नबिर्सिनुहोला ।

यसभन्दा बढि सक्नुहुन्छ भने बाँदर खेद्ने बन्दुक र बन्दुक बोक्ने लाठेहरु लिएर सिंहदरबार, बालुवाटार जानहोस् । ढुकुटीमा ढुँडि पर्न लागेको सम्पति छ त्यो लिएर आउनुहोस् र जनताको पनि उपचार गर्नुहोस् ।

एकजना हवल्दार साबको हातमा पत्र पठाएर त्यति गरिबक्सेला हजुर भनेर फोन गर्दैमा गर्दिबक्सिने कर्मचारीतन्त्र र सरकार छैन ।

छ भने कहाँ छ ? गर्ने र मर्ने सुरक्षाकर्मी र स्वास्थ्यकर्मीलाई रुवाएर आफू घरभित्र बसी भत्ता खानमा मस्त होलान् । नपत्याए मन्त्रालयको खर्च हेर्नुहोस् । मलाई गलत साबित गर्नुहोस् ।

वर्दी केही अवस्थामा मात्रै सेवा हो । धेरै ठाउँमा फोर्स नै हो । वर्दी धारण गरेर बिरालो होइन बाघ बन्न सक्नुपर्छ । आइजिपी खड्गजित बरालको किस्सा सबैलाई थाहा छ । तत्कालीन गृहमन्त्रीले प्रहरी संगठनलाई वेवास्ता गर्दा आइजिपीले उनलाई कुन शब्दले गाली गरे ? आइजिपीले मलाई गाली गर्यो भनेर गृहमन्त्रीले राजा विरेन्द्रकहाँ उजुर गरे । राजाले दुबैलाई बोलाए र गृहमन्त्रीलाई नै गाली गरे ।

प्रहरीको वर्दी जति शक्तिशाली बन्छ त्यति नै अधिकार सम्पन्न र सुरक्षित बन्छन्, नागरिक र प्रहरी दुबै ।

सबैसँग सम्बन्ध बनाउन खोज्दा मुख्य जिम्मेवारी ओझेलमा पर्नसक्छ । गृहमन्त्री वा मन्त्रालयसँग सम्बन्ध बिग्रिएका प्रहरी महानिरीक्षकहरुलाई हेर्ने हो भने उहाँहरुले खराब काम गरेर होइन खराब काम गर्न रोकेका कारण हो । र जजसको सम्बन्ध राम्रो जस्तो देखियो राम्रो काम गरेर होइन प्रहरी संगठनलाई केही नगर्न वा बिगार्नमा सहयोग गरेर हो । संगठनलाई माया गर्ने सबैलाई थाहा छ ।

समयमा सही निर्णय गरेकाहरू नै सफल भएका छन् । अरुबाट सिक्नु बुद्दीमानी हुनेछ नत्र पश्चाताप मात्रै ।

अवकासपछि मैले के गरेँ पछि फर्केर हेर्दा असन्तुष्टी र पश्चातापमात्रै नदेखियोस् । जीवनभर जलाएर मार्छ त्यसले । त्यसपछि आफ्नो कर्मलाई दोहोर्याएर सच्याउने अवसर पनि त पाइदैन ।

त्यो कुर्सीमा नपुग्नेले मात्रै म भएको भए यसोउसो गर्थेँ भन्ने हो पुगेकाको त्यो भन्ने अवसर पनि गुमिसकेको हुन्छ ।

समय बाँकी छ श्रीमान् ! रोकिएका प्रमोशन र अरु धेरै काम गर्न नसकेपनि प्रहरीको स्वास्थ्य सुरक्षामा अर्जुन दृष्टि लगाउनुहोला । यति गर्दा पनि कसैको ज्यान गए उसका आफन्तका अगाडि आँखा जुदाएर बोल्न सक्नुहुनेछ । र आइजिपी बरालले जत्तिकै जीवन र निर्जिवन दुबैमा उस्तै श्रद्धा र आशिर्वाद पाउनुहुनेछ ।

जयनेपाल !

अनुभूति : ‘हात्तिलाई मान्छे बोकाऊ, मान्छेलाई हात्ति नबोकाऊ https://rojgarmanch.com/opinion/2020/04/11974/’

अनुभूति : ‘हात्तिलाई मान्छे बोकाऊ, मान्छेलाई हात्ति नबोकाऊ

सर्वशक्तिमान कोरोनाले मान्छेलाई मृत्युको भय त दिएकै छ यसबाहेक अरु थुप्रै खाले तनाब पनि दिइरहेको छ ।

तनाबहरु अनेक छन्, खानको, बस्नको, लुट्नको, लुटेका लुकाउनुको, मौका छोप्नको, धेरै कमाउनको, कमाउन नपाउनुको, छोराछोरीको पढाइ छुटेको, स्कुल खुलेपछि एड्मीसन गर्ने पैसा नहुनुको, विदेशमा भएका आफन्तको स्वास्थ्यको, अरु दुःख बिरामीको उपचार गर्न नसक्नुको, निधन भएका आफन्तको शव उठाउने मलामी नपाउनुको, पेशा व्यावसाय गर्न नसक्नुको, कतिकति लेखी साध्य छैन ।

यीसँगै मेरो अर्को पनि छ एउटा तनाब, जुन अरु धेरैसँग मिल्न सक्छ । त्यो हो घरभाडा छुटको । यो वाक्य सुन्दा लोकप्रिय लाग्न सक्छ र लोकप्रिय हो पनि धेरैका लागि । राहत पनि मिल्छ यसबाट ।

म पनि दसौँ वर्ष डेरामै बसेको मान्छे हुँ । मलाई पनि थाहा छ भाडावाल हुनुको पीडा । हरेक ६ महिनामा भाडा बढ्ने, आफ्नो घरमा बसेजस्तो स्वतन्त्रता नहुने, घरबेटीले लाद्ने निरंकुश नियम, पानीको हाहाकार, असुविधा असंख्य ।

आफ्नै घरमा सरेपछि थाहा भयो घरबेटीका पनि केही समस्या र बाध्यता हुँदारहेछन् । भाडावालले सामान टुटाउने–फुटाउने, फोहोर पार्ने, सफाई नगर्ने, घरलाई क्यासिनो, बार र डान्सबार बनाउने, कतिले त युद्ध मैदान नै बनाइदिने । समयमा भाडा पनि नदिने । यस्ता धेरै छन् अप्ठ्यारा र असुविधा ।

यी यावत कुरा यहाँ नगरौँ अहिले । केबल कोरोनाको कहरले निम्त्याएको भाडा छुटको मात्र कुरा गरौँ । कस्ता घरबेटीले कस्ता भाडावालाई छुट दिने अलमलले निम्त्याएका तनाबका कुरा गरौँ ।

सामान्तयाः हुनेले नहुनेलाई वा कम हुनेलाई दिने हो कुनै छुट वा सहयोग । मेरो घरमा बस्नेको मेरो भन्दा ४ गुना बढी कमाइ छ । मैँले तपाइलाई त छुट दिनु पर्दैन होला नि हिजो सोधेको थिएँ उनलाई । दिनुपर्छ आफूले पाएको सुविधा छोड्नुहुन्न नि पो भने ।

धेरै जना आफूभन्दा कमजोर वा आफूजस्तै सामान्य मान्छेलाई पन्छाएर यिनलाई भाडामा दिएको थिए । पढेलेखेका मान्छे, गैह्र सरकारी संस्थामा काम गर्ने, आफ्नै कार भएका, यस्तै अनेक मूल्यांकन गरेर दिएको हु अहिले पश्चाताप भएको छ ।

आइएनजीओमा काम गर्ने मान्छे रहेछन्, म पनि बेरोजगार छु यसो जागिर पनि मिलाउलान्, रात बिरात दुःख बिराम पर्दा अस्पताल जान गाडि पनि देलान् भनिन् श्रीमतीले पनि । उनको तर्क ठिकै लाग्यो र यिनैलाई भाडामा दिइयो ।

न त उनले जागिर दिए । न त आपद विपत पर्दा गाडि काम लाग्यो । एकपटक राति २ बजे आमा बिरामी परेर अस्पताल जान सहयोग मागेको थिए, भरखरै जाँडले लट्ठ भएर सुतेका रहेछन् । उनी गाडी चलाउन सक्ने हालतमा थिएनन्, गाडिको चाबी देऊ न त भनेको अरुलाई चाबी दिने गरेको छैन भने । धन्न एकजना चिनजानका ट्याक्सीवालाले सहयोग गरे ।

अहिले तिनैलाई घरभाडा छुट दिनु परको छ । छुट पाउँदा ती खुशी हुनेछैनन् । न मलाई आशिर्वाद दिन्छन् । मेरो छुटले तिनलाई राहत मिल्ने छैन । श्रीमान् श्रीमती नै पियक्कड् छन् । उर्जा पानी पिएर एकरातमै सिध्याउँछन् १५ हजार रुपैया ।

आय आर्जनमा म भन्दा कमजोर र म जस्तै एकलाई यसरी भाडा छुट दिएको भए भाडा छुट दिँदा पनि भित्रैदेखि आनन्द आउँथ्यो होला । सरकारले १ महिनाको छुट दे भनेको छ । म दुई महिनाको छुट दिन्थेँ । तिनले जिन्दगिभर गुन सम्झिन्थे मेरो ।

मेरोभन्दा ४ गुना बढी बत्ती खर्च गर्छन् अझै बत्तीको पैसा पनि नतिर्ने कुरा पो गर्छन् यिनले । सरकारले मलाई यसरी छुट दिन्छ र रु म प्राइभेट फर्ममा २५ हजारको जागिर खान्छु । यिनको कमाइ एकलाखको छ । यिनको संस्थाले यिनकी श्रीमतीलाई समेत मासिक बीस हजार गृहिणी भत्ता दिन्छ । औषधी उपचार छुट्टै उपलब्ध हुन्छ ।

तिनलाई छुट दिएर न तिनले राहत महसुश गर्छन, न मलाई आनन्द आउँछ, उल्टै पीडा हुनेछ आफूलाई । एकातिर लकडाउन अवधिको आफ्नो तलब आउँछ आउँदैन पक्का छैन । अर्कोतिर घरभाडा नआउने निश्चित छ । म चाहिँ कहाँ जाउँ राहत माग्न ? यत्रो घर भएको मान्छे भनिहाल्छन् नगरपालिका जाउँ भने । घर बनाउँदाको लाखौँ ऋण बाँकी नै छ । बैँकले किस्ता छुट गर्ने छैन । सरकारले गर पनि भनेको छैन ।

खाली एउटा घरमा सम्पन्नता खोजेर कहाँ हुँदोरहेछ र रु स्थानीय सरकारसँग घरभाडाको मापदण्ड र करको दायरा पनि छैन । मैँले पन्ध्रहजार लिएको छु छिमेकीले सत्रहजार लिएका छन् । टोलमा बीसहजारसम्म चलेको छ रे उत्रै फ्लाटको । सायद अर्को चुनाबका लागि विषय बचाएका होलान् ।

अरुले भन्दा थोरै लिएको छु र त त्यो गुम्दा यत्रो तनाब हुँदैछ । अझ बीस हजार लिएको भए तनाबको स्तर झन बढ्ने थियो होला । अरुको बीस हजार गुम्दा मेरो पन्ध्रमात्र गुम्ने भयो भनेर खुशी हुनुपर्ने भएको छ ।

हुन पनि म भन्दा सम्पन्न एउटा परिवारलाई घरभाडा राहत दिनुभन्दा उसँग घरभाडा लिएर आधा आफू खाएर आधाले दुईवटा बिपन्न परिवारलाई खाद्य सामग्री दिन पाए कति खुशी हुन्थे, कति आशिर्वाद दिन्थे । यस्तै लागेको छ अहिले ।

मेरो चित्त खुशी नहुनुको कारण अरु पनि छ । मेरी श्रीमतीको नाक कान बुच्चै छ । नक्कली गहना लगाएर विवाह र पार्टीमा जान्छे । उसकी स्वास्नी चाहिँ कतै जानुअघि पहेँलपुर भएर माथि चढ्छे दिदी कस्तो देखिएकी छु भन्दै । अनि फुईं लगाउँछे म एउटा पार्टीमा लगाको गहना र कपडा अर्कोमा लगाउँदिन भनेर ।

तिनलाई मेरी श्रीमतीले घरको ऋण तिर्ने सानो रकमबाट घरभाडा छुट दिनुपर्ने । तिनका छोराको कोठाभरि लाखौँको खेलौना सामग्री छन् । त्यो देखेर मेरो छोरो रुन्छ मलाई पनि कार चाहियो, डोजर चाहियो भन्दै । दुईसय पचासमा सानो गाडि किनेर ल्याइदिएँ, झट्टी हान्यो बाहिरतिर । जुबलको जस्तै ठूलो गाडि चाहिन्छ भनेर घण्टौँ रोयो । उसको नक्कली कारको मूल्य कति पर्नेरहेछ भनेर सोधेको मलाई तिर्ने एक महिनाको घरभाडा बराबरको रहेछ ।

५ सयको खेलौना नपाउने मेरो छोराले पन्ध्रहजारको खेलौनासँग खेल्नेलाई घरभाडा राहत दिनुपर्ने भयो ।

यो संकट नेपालमा मात्र होइन हजार गुना ठूलो संकट महाशक्ति देशमा पनि छ । र, विश्वभरि संकट छ । एकापसमा देश र नागरिक मिलेर संकटलाई पार लगाउनुपर्छ । एकले अर्कोलाई सकेको सहयोग गर्नुपर्छ । तर नसकेको सहयोग कसरी गर्नु । नसक्नेले सक्नेलाई कसरी मद्दत गर्नु ।

हात्तिले मान्छे बोक्न सक्छ । बोकाउनै पर्छ कसैको उद्धार र मानवहितका लागि । तर जतिसुकै हित र उद्धार गर्छु भन्दा पनि मान्छेले हात्ति बोक्न सक्दैन । बोकाउने कोसिस पनि हुँदैन ।
बलियाले नै दुर्बललाई बोक्नुपर्छ दुर्बलको बुई चढ्नुहुन्न बलियाहरु । चेतना भया ।

अनुभूति : प्रहरीको युनियन भनेकै ‘जनता’

आँखा रसाए । रोक्नै नसकिने गरि बगे मेरा आँसुहरु । हृदय बाउँडियो अनियन्त्रित भएर ।

कोरोनाको त्रास वा मृत्युको भयले आँखा रसाएका होइनन् । परिवार र आफन्तको चिन्ता पनि लिएको छैन । विदेशमा भएका प्रियजनले आफूहरु साबधानी र सुरक्षित छौँ भनेका छन् । परिवार र आफन्त कसैमा संक्रमण पनि छैन । तर पनि झर्दारहेछन् आँसुहरु ।

दुःखका आँसुहरु धेरैपटक झरेका छन् । तर खुशीका आँसुले गालाका डिलहरु कमै चुमेका छन् । त्यही कम मध्येको आँसु हो यो ।

यिनै आँसुहरुले आफ्नो जीवन सार्थक भएको र आफूले लगाएको वर्दीप्रति सन्तुष्टि मिलेको छ ।

जनताको प्रेम र अपनत्वले पग्लिएर आँसुका पवित्र मोतिहरु गालाको डिल हुँदै नीलो वर्दीका टाँकहरुसम्म झरेका छन् । र त सार्वजनिक गर्न मन लागेको हो आफ्नै आँसुको कथा ।
प्रहरीको जुनी पाएकोमा आज तेस्रोपटक झरेका हुन् खुशीका आँसु । २१ वर्ष पहिले पहिलो पटक वर्दी लगाएर परेड प्रदर्शन पछि सत्य, निश्पक्ष, लोभ, लालच र भयरहित भएर देश र जनताको सेवा गर्ने कसम खाएको थिएँ । त्यही दिक्षान्त समारोहमा आफ्नी आमालाई साक्षी राखी सपथ लिँदा पुछेको थिएँ आँखाका डिलहरु ।

दोस्रोपटक ०७२ को भूकम्पपछि नागरिकको असिम स्याबासी पाएर पुछेको थिएँ । र आज विश्वव्यापी कोरोना संग्राम लड्दै गर्दा नागरिकले प्रदान गरेको अपार मायाले मन पगालिदियो र बगेका छन् आँखाहरु ।

जीवनकालमा थुप्रैचोटी कुँडिएको छ चित्त । र, कतिपटक सुटुक्कै र कतिपटक सामुहिकरुपमै बगाएको छु आँसुहरु ।

समाजको साझा चरित्र नै हरेक समुदाय र संगठनमा प्रतिबिम्बित हुने कुरामा कुनै बहसको आवश्यकता पर्दैन । मैले अनुभव गरेको प्रहरी संगठनमा समाजको खराब प्रवृत्ति प्रतिबिम्बित हुन नदिनेको संख्या कम छैन, थिएन ।

तर संगठनका थोरै खलनायकहरुले नै उनीहरुलाई परास्त गरिरहेकै छन् । खलनायकहरुले नै सबैतिरबाट प्रोत्साहन र साथ पाउँदा उनीहरुले विजय हासिल गरेका हुन् ।

अधिकांश सिनेमाको अन्त्यमा देखिने सत्यको जीत वास्तविक जीवन र संगठनका नायकहरुले हात पार्न सकेको बिरलै पाइन्छ ।

खलनायकहरुबाट अपमानित हुँदै, हार्दै, आदर्श जीवनप्रति उपहास झेल्दै यो जूनि बित्नेमा अब द्विविधा छैन । र आशावादी पनि छैन सत्य, निष्ठा र इमान्दारिका दिन आउनेछन् भन्नेमा ।
तथापी आफ्नो जीवन र पेशा सार्थक भएको छ । म आफू, परिवार, आफन्त र देशले हिनताबोध गर्ने कुनै काम गरेको छैन । आर्थिक अनुसाशन र पेशागत मर्यादामा दृढ छु । वर्दीको बदनाम गर्नेहरु आफ्ना दुश्मन ठानेको छु सधैँ । तिनकै कारण आफ्नो पेशागत परिचय दिन हिचकिचाहट गर्नु परेको छ । वर्दीधारीले नै वर्दीमाथि छेपेको हिलो पुछ्दै बितेको छ आशलाग्दो आधा जीवन ।

म व्यक्ति ‘शम्भु’ र मेरो पद कहिल्यै अलगिएर प्रसंशित वा आलोचित हुँदैन । किनभने मसँग ‘प्रहरी’ शब्द र संगठन सधैँ जोडिएरै आइरहन्छ ।

म र मजस्ताहरु सबैको मूल्यांकनमा खराब चरित्र र कर्महरुलाई नै आधार बनाइरहन्छ समाजले । एकै तराजुमा राखेर जोखिरहन्छ । सधैँ यस्तै लागिरह्यो ।

तर आज फरक आभाष भएको छ । आफ्नै बिचारको प्रतिद्वन्दीजस्तो भएको छु । प्रहरीका सानातिना त्रुटीमा समेत धारे हात लगाउने मान्छेहरु प्रहरीको लाठीका समर्थक र प्रशंसक बनेका छन् । कुनैपनि प्रतिकुल अवस्थामा मानव अधिकार उल्लंघन गर्नु हुँदैन भन्नेहरुप्रति प्रतिवादमा खन्निएका छन् । जीवनको रक्षाभन्दा ठूलो कुनै मानव अधिकार हुन सक्दैन । जीवनवादका अघि अरु सबै वादहरु गौण हुन भन्दै प्रहरीलाई सेल्युट गरेका छन् ।

हरेक मानिस मृत्युको भयले घरैभित्र बस्नु परेको छ । आफ्नो जीवन र प्रियजनको पर्वाह नगरी लकडाउनको आदेश पालना गराउन सडक र वस्तीमा खटिएका प्रहरीहरुको जयजयकार गरेका छन् जनताले । प्रहरीका सानातिना गल्तीमा कसैले औलो उठाएको सहेका छैनन् । खरो प्रतिवादमा उत्रेको देखिन्छ ।

संकटको यो घडिमा जीवन समर्पण गर्ने सबैप्रति उच्च सम्मान गरेका छन् । यस्ताबेला पनि आफ्नो स्वार्थ साध्नेहरु र कर्तव्यबाट पीठ फर्काउनेहरुलाई धारे हात लगाएका छन् ।
गणेशमानसिंहले भनेका थिए रे जनता भेडा हुन् । आज मलाई पनि त्यस्तै लागेको छ । सत्य, सेवा र सुरक्षाप्रति एकोहोरो प्रेम प्रदर्शन गरेका छन् जनताले । त्यसैले त मेरो मन आभारी बनेर आँखाहरु बगेका हुन् ।

प्रहरी लोभियो, बिक्यो ।

प्रहरीले आफ्नो र अर्काको भेद ग¥यो ।

पीडितलाई बेवास्ता गयो ।

बिनाकारण यातना दियो ।

समयमै जनताको काम गरेन ।

सेवाग्राहीसँग राम्रोसँग बोल्दैन, नमस्कारसम्म फर्काउँदैन ।

प्रहरी कुकृतिसँग मिल्यो ।

बिकृृतिसँग अंकमाल ग¥यो ।

प्रहरी ‘प्रहरी’ जस्तो भएन ।

प्रहरीप्रतिका असंख्य आरोप हुन् यी ।

‘……भो छोरी भन्न दे, जस्तो देखे त्यस्तै भन्छन् ।’ यो उखान महिला डोमिनेटेड भएपनि सान्दर्भिक लागेर उदृत गरेको हुँ । कम्तिमा ती आमाजस्तै उदार बन्नुपर्छ आफूमाथि गरिने टिप्पणीप्रति । माथिका आरोपहरुलाई पूर्ण सत्य मान्न नसकिए पनि पूर्ण असत्य ठानियो भने सुधारको बाटो अबरोध हुनेछ ।

बोराको एउटा आलु कुहिएर नै अरु आलु कुहिने हुन् । कुहिएको आलुलाई कुहिएकै ठानेर बोराबाट नफालिँदा थप आलु नचाहेर पनि कुहिन बाध्य हुन्छन् ।

कुहिएकाले नकुहिएकालाई आफूजस्तै बनाउन सक्छ । तर नकुहिएकाले कुहिएकालाई आफूजस्तो बनाउन सक्दैन । तसर्थ कुहिएकालाई फाल्नुको बिकल्प हुँदैन । हरेक संगठनमा यो लागु हुन्छ । तर कुहिएको आलु फाल्न मोलकाज गर्छौं हामी । बरु कुहिएको आलु आफ्नै बोराको रहेछभने कुहएिकोलाई नकहुएिको र नकुहिएकोलाई कुहिएको देखेर त्यसैलाई मिल्काएका उदाहरणहरु प्रसस्तै छन् ।

नायकीय चरित्र प्रदर्शन गर्न चाहनेहरु यस्तै वास्तविकता भोग्दै, सहँदै आफूलाई बचाइरहेका छन् । न राज्यले तिनलाई स्याबासी भन्छ । न परिवार, समाज र आफन्तले त्यो चरित्र पालना गरेका छन् । बरु बेबकुफ विशेषण प्रदान गरेका छन् ।

प्रहरी हाम्रो साथी ।

प्रहरी हाम्रो हिरो ।

प्रहरी हाम्रो छोरो ।

प्रहरी न्यायरक्षक ।

प्रहरी त्यागी ।

प्रहरी बलिदानी ।

प्रहरी सेवक ।

प्रहरी देवता ।

प्रहरी निर्विकल्प ।

प्रहरी मेरो खाँचो ।

जनताबाट कहिलेकहिँ मात्र प्राप्त हुने यस्ता दुर्लभ खुशीहरुले नै झारिदिँदारहेछन् आँसुहरु ।

एउटा हिन्दी सिनेमाको एउटा संवाद यहाँ सान्दर्भिक लाग्यो । ‘यो शहरका हरेक प्रहरी केबल इमान्दार भइदिने हो भने मन्दिरबाट एउटा चप्पल पनि कसैले चोर्न सक्दैन ।’

इमान्दारीपूर्वक गरिने कर्मले प्रदान गर्ने शक्तिको संकेत हो यो । सबै भूगोल र सबै समाजमा उत्तिकै लागु हुन्छ यो ।

प्रहरी पहरेदार हो । उसको इमान्दार पहरेदारीमा अपराधले प्रवेश पाउन सक्दैन । देशका अरु राष्ट्रसेवक कस्ता छन् भन्ने तथ्यका आधारमा प्रहरीले आफ्नो चरित्र निर्माण गर्नु हुँदैन । म के हुँ ? म किन हुँ ? भन्ने कुराले आफूलाई मार्गदर्शन गर्नुपर्दछ ।

मेरो सबथोक जनता हो । म उसको दुखको साथी हुँ सुखको होइन । यो सत्य हरदम किन छातिमा नराख्ने ?

मैले अति आदर गर्ने मातापिता जस्तै हुन् जनता, आफ्नो प्रेमि वा प्रेमिका जस्तै मायालु । सन्तानजस्तै प्रिय हुन् सेवाग्राही । यो भन्दा पर्तिर किन ठान्ने ?

छातिमा हात राखौँ न । हामी आफ्ना सन्तान, आमाबाबु, श्रीमतीबाट कुनै कुरा खोसेर वा छक्याएर वा बाध्य पारेर लिन्छौँ ? बरु आफूले सकेको सुबिधा पहिले उनीहरुलाई प्रदान गरेर मात्र आफू उपभोग गर्छौ । नभए गर्दैनौँ । यही होइन र प्रेमको सत्य ?

त्यसो भए हामीलाई किन आरोप लाग्छ अरुका नानीहरुको नाना खोसेर आफ्ना नानीहरुको खेलौनाको रहर पुरा गर्छौ ? अरुका श्रीमतीहरुको फरिया खोसेर आफ्ना श्रीमतीहरुको गहनाको जोहो गर्छौ ।

हामीले आफ्ना प्रियजनको खुशी र सुरक्षाका लागि जस्तो त्याग गर्छौ अरुका लागि पनि त्यस्तै गरेका छौँ । तर सबैले गरेनौँ । आफ्ना श्रीमती, छोरी र आमाहरुमाथि निर्मम अत्याचार हुँदाजस्तै अरुकालागि पनि संवेदनशील र आक्रामक भएका छौँ । तर सबैले यसलाई धर्म ठानेनौँ ।

यहीँ हो सच्याउनु पर्ने । उनीहरुमाथि भएका धोका र अत्याचारका बिरुद्ध बलीदानी भएका उदाहरणहरु छन् । तर कम छन् ।

इतिहासले वर्तमान चल्दैन । उदाहरणको गहुँतले चोख्याएर सबैलाई पवित्र पार्न सकिन्न । सबैको चरित्र प्रहरी संगठनको पवित्रतासँग मेल खानुपर्दछ । अनि उदाहरणहरु पूर्ण व्यवहारमा परिवर्तन हुनेछन् ।

यसका लागि प्रहरी सेवा रोज्ने युवाहरुमै जाँचिइनुपर्छ उनीहरुको स्वच्छता र इमान्दारी । ऊभित्र केबल सत्य, निष्ठा, निश्पक्ष, न्याय, निडर र इमान्दारीको भारी हुनैपर्दछ । स्वार्थसहितको जागिर खान र शासक बन्न खोज्नेहरुको प्रवेशले प्रहरी संगठनको मर्ममा प्रहार भइरहेको छ । अब रोकिनुपर्छ ।

अनि त स्याबासीको भागिदार प्रहरी बाहेक कोही हुन सक्दैन । देखिने र वास्तविक चरित्र एकै र उस्तै हुनुपर्छ । नत्र प्रहरी अपजसिया पेशा हो भन्ने धारणा परिवर्तन गर्न सकस हुनेछ ।
प्रहरी कर्म प्रसस्तै जस र स्याबासी पाउने कर्म हो । जो हरेक अवस्थामा दुखी र पीडितहरुका लागि काम गर्छ ऊ कसरी अपजसिया हुनसक्छ ? अपेक्षाकृत काम नगर्दा वा गर्न नसक्दा वा गर्दागर्दै असफल भएका कारण अपजसिया भएको कुरा स्वीकार गर्नुपर्छ ।

प्रहरी तस्करीसँग मिल्यो ।

प्रहरीले मुद्दा दर्ता गरेन ।

प्रहरीले बिनाकारण थुन्यो ।

कारण भएर पनि थुनेन ।

प्रहरीले दुव्र्यवहार ग¥यो ।

प्रहरी रुखो भयो ।

प्रहरीकहाँ जानु पर्दा चिनेको मान्छे चाहिने ।

हरेक दिन सुनिने यस्ता आरोप र बाध्यता बन्द गर्ने काम प्रहरीकै हो । प्रहरी गुण्डा हो । प्रहरी कठोर छ । प्रहरी फलाम जसरी बज्रिन्छ । प्रहरी दुश्मन हो । यस्ता विशेषण अपराधीको मुखले बोल्न बाध्य हुन् बरु । नागरिक अपेक्षा यत्ति त होला ।

बरु वर्दीको पवित्रताभित्र स्वार्थ, लोभ, पक्षपात, भय, बेइमानी चरित्र बोकेर जोजो विद्यमान छौँ । आज जनताले दिएको प्रेमले लज्जित होऔँ । र सुधारौँ आफूलाई । निकट वर्तमानसम्ममा जान–अन्जान जे जे गलत भए त्यसप्रति पश्चाताप गर्दै असल र इमान्दारहरुकै कित्तामा मिसिइहालौँ । त्यो नै जनताको कित्ता हो । सच्चा सेवकको कित्ता हो । प्रहरी संगठनको कित्ता हो । शिरको टोपीमा लगाएको राष्ट्रिय निशानीको कित्ता हो ।

किन कि प्रहरीको साथी र आफन्त जनता बाहेक अरु हुनै सक्दैन । धनदौलत र अरु कुनै अमुक शक्ति प्रहरीका मित्र हुन् सक्दैनन् । यी सबै भ्रम र दुश्मन हुन् जीवन र पेशा दुबैप्रतिका । जनताको माया र आशीर्वादभन्दा ठूलो सम्पति अरु हुन सक्दैन । यो कुरा पश्चातापपछि मात्र किन सिक्ने ? सुरुमै किन संकल्पित नहुने ?

प्रहरी संगठनले तेह्रथुम आगलागी होस् वा ०७२ को भूकम्प, वा यस्तै प्राकृतिक प्रकोप, हरेकपटक राष्ट्रिय राहत कोषमा तलबबाट काटेर दिएकै हो । प्रहरी कर्मचारीले स्वीकारेकै हो पीडित जनताका लागि प्रदान गरिने यस्ता राष्ट्रिय दानलाई । यस्तै स्वीकृतिको निरन्तरता मानेहुन्छ कोरोना राहत कोषको दान पनि ।

ढुकुटी रित्तिने गरी देशले के काम गरेका छ र प्रहरीको तलब काट्नुपर्ने ? जनताको यो तर्क पनि गलत नहोला । तर ३ दिनको तलब आफू र आफूजस्तै नेपालीको स्वास्थ्य सुरक्षामा खर्चगर्दा हामी भोकै पर्दैनौँ । बरु आत्मसन्तुष्टि मिल्छ दिएर खानुमा । अरुलाई दिने अवसर पनि हो यो । यसरी नै लिएका छौँ ।

प्रहरीका लागि जनताले चर्को स्वरमा यसरी बोलिदिनुजस्तो ठूलो अपनत्व के हुनसक्छ ? प्रहरीका लागि योभन्दा ठूलो पुरस्कार होला र अरु केही ?

प्रहरीको युनियन छैन । युनियनले खोक्रो पारेको देशमा प्रहरीको युनियनको कल्पना मात्र गर्नु देशकालागि धोखा हो, पाप हो । प्रहरी जनताको साथी बन्न सके प्रहरीको युनियन उनीहरु आफैँ बनिदिनेरहेछन् भन्ने उदाहरण होइन र यो ?

हामी प्रहरीको साथी बन्नेभन्दा पनि साथी भन्नेतिर पो बढी लाग्यौँ कि ?

भोलि कहिल्यै आउँदैन । त्यसैले आजै सपथ गरौँ ।

अनि पो बन्नेछ वर्दी जनताको शक्ति । र, वर्दीका शक्ति जनता । त्यसपछि कहाँ रहला अपराध, अन्याय र बेथिति ?

समिक्षा गरौँ । यस्ता महान जनतामाथि कुनै एकमात्र प्रहरीबाट सानो भन्दा सानो धोका नहोस् । प्रेमको बदला केबल प्रेम नै फिर्ता गर्न सकौं । नयाँ वर्ष ०७७ को यस पुनित अवसरमा सम्पूर्ण वर्दीधारीहरु जनताका नाममा एकसाथ सपथ गरौँ । केबल जनताका लागि ।

प्रहरी सुध्रिए देश सुध्रिन्छ !https://www.onlinekhabar.com/2020/03/841929

प्रहरी सुध्रिए देश सुध्रिन्छ            zDe' ;':s]/f

cl3Nnf b'O{k6s k6s cfOhLkL lgo'lQmdf lal/Psf] af6f] o;k6s ;lRrPsf] 5 . Ps, lg8/, kf/b;L{ / ;bfrf/L JolQmnfO{ )&$ ;fn r}tdf cfwf af6f]d} 5f8]sf lyP . Oltxfd} klxnf]k6s kfPsf] To:tf] b'n{e cj;/ u'd]sf] Ifltk"lt{ el/Psf] efg ePsf] 5 o;k6s .

bfloTjdf x/bd ;kmn t/ ahf/df w]/} glrlgPsf, ;fx;L, k|i6 / v/f] larf/sf wgL, Ps OdfGbf/ / cg'zfl;t JolQmnfO{ k|x/L sd{rf/Ln] ;lhnf] u/L cfkm\gf] ;jf]{Rr sdf08/sf?kdf kfPsf 5g\ .

gsf/fTds dnlapm / v]tLkflt vf;} x'g gkfO{ lgDgju{sf k|x/Ln];d]t ck]Iff u/]sf Ps xf]gxf/ JolQmnfO{ k|x/L ;+u7g k|d'v kfpFbfsf] v'zL hlt :jfefljs xf], Tolt g} v'zL s]xL ck]Iffs[t ;f+u7flgs sfo{x?sf] ;'?jftkl5 x'g]5 .

k|x/Lsf] dgf]an / rl/q ;'wf/ b'O{ ck]Iffs't d'Vo sfo{ x'g\ . rl/q / dgf]an s'g} Pssf] dfq ;'wf/ ck"0f{ pknAwL x'g]5g\ . of]hgf lgdf{0f / To;sf] sfof{Gjogdf oL s'/f ;d]l6pg\ .

s'a]/l;+x /fgf l6dsf] cg'ejnfO{ glh/sf]?kdf lng] xf] eg] clxn]sf] g]t[Tjn] ;+u7g ;+rfngdf c;xof]u / a]d]nsf] tLtf] cg'ej ug'{gkg]{ cj:yf 5 . Pstf;lxtsf] sfo{sfn ;kmntfsf] cfwf/ pxfFsf] Jofrl6dsf] ef]n]kg, Ifdtf / OdfGbf/L ;lxtsf] ;fgf] ;'Gb/ cfsf/nfO{ dfGg ;lsG5 .

k|x/L ;+u7gn] k|x/L sfo{ / hg;]jfdf y'k}| ;+:sf/ / ;Eotf lgdf{0f u/];Fu} s]xL k|x/L clws[tx?af6 las[lt /f]Kg] sfd klg ePsf 5g\ . To;dWo] Ps xf] s]xL kqsf/ cl3lkl5 gnufO{ sfd gug]{ k|j[lQ . k|x/L ;]jfdf e/v/ k|j]z u/]sf] gofF k':tf;d]t e|ddf k/]sf] 5 of] ;+:sf/n] . pgLx?df låljwf 5 k|x/Lsf] sfd ug]{ ;+:sf/ / z}nL s] xf] eGg]df .  

of] e|daf6 k'/fgfnfO{ aflx/ lgsfNg g;s]klg gofFnfO{ /f]Sg ;lsG5 . k|x/L ;+u7gsf] ;fv hLjGt /x]sf],  rr]{afhx?åfjf/f geO{ lg/Gt/ cfkm\gf] sfd ul//x]sf xhf/f}F k|x/L clws[t, hjfgx?af6 xf] . o;sf] pbfx/0f / ;kmntf xfnsf k|x/L dxflg/LIfs g} x'g'x'G5 .

nf]slk|o x'g' / rrf{df cfpg' km/s s'/f x'g\ . ;+u7g jf /fhgLltsf] unt cfb]z gdfg]/, s'g} nf]e, 8/ jf df]xdf gkm;]/ /d]z v/]nnx?n] cfkm"nfO{ …k|x/L a|f08Ú sf]?kdf ljsf; u/] . pxfFx?sf] …cfbz{ cfwf/lznfÚ g} cfly{s cg'zf;g lyof] . To;n] g} pxfFx?sf] rrf{ / nf]slk|otf b'a} a9]sf] xf] . t/ cfhsfn rl/q / rrf{ lgdf{0fsf] tfnd]n ldn]sf] b]lvFb}g .

cfr/0f / sfo{z}nL To; vfnsf] gx'g] t/ ;dfrf/ / k|rf/df cfpg}kg]{ e|d w]/}df k}bf ePsf] b]lvG5 . sfdnfO{ pRr k|fyldstfdf /fv]/ glthf lgsfNbf k|;+zf x'g' :jfefljs xf] . /fd|f] sfdsf] k|;+zf x'g' klg kb{5 . ;8sdf pleP/ pNn]vlgo / ;fxl;s sfo{ ug]{ k|x/L hjfgsf];d]t plQs} k|;+zf ePsf] kfOG5 . t/ ;]nLa|]6L :jfy{af6k|]l/t eP/ ul/Psf] b]vfj6L sfdn] ;dfrf/ t aG5 glthf cfPsf] x'Fb}g .

d"n las[lt oxL xf] . vf; kqsf/eGbf klg kqsfl/tf If]qsf] l;dfGtdf /x]sf cnkqsf/ / lktkqsfl/tfdf /dfPsf s]xL :jfyL{ JolQm, ;d"x / o:t} s]xL k|x/L ldn]/ k|x/Lleq lasf/ lgdf{0f ul//xsf 5g\ .

tL JolQm, ;d"xn] k|x/Lsf] b}lgsL, k|x/Ln] ug}{kg]{ clgjfo{ / ;fdfGo sfdsf] cgfj:os k|;+zf u/]/ :6f6; jf nfOg g;dft]sf cgnfOgdf ;dfrf/ agfOlbPsf] b]lvG5 .

k|x/Lsf] hGdlbg / ljjfxsf] jif{ufF7 8fo/Ldf l6k]/ ;dodf z'esfdgf lbg], clkm;d} cfP/ hGdlbg dgfOlbg] ub{5g\ . cfkm\g} bHofgL{ lrGx ;lxt jbL{ nufO{ cfkm"nfO{ k|tLs dfg]/ agfPsf] s]s sf6]/ cfkm}FnfO{ v'jfpg' z'esfdgf ls >fk xf] < b]zsf] gS;f, em08f, cfdf / jbL{h:tf clt ;DdfggLo k|tLsx? o;/L sf6]/ vfOg'nfO{ ;Ddfg dfGg ;lsG5 < olt;Dd ga'em]/ ;xdltdf a]as'km aGg] / agfpg] sfd eO/x]sf] 5 .

w]/} k|x/Ldf /d]z v/]nh:t} aGg] ef]s b]lvP klg pgsf] h:tf] cfrf/0f kfOb}g . /fHoaf6 To:tf] cfr/0f hGdfpg] ;+:sf/ lgdf{0fsf] cfwf/ tof/ u/]sf] klg b]lvFb}g . :jlgld{t ckjfb x'g\ /d]z v/]n . pgL l8P;kL x'Fbf s;}n] lrGb}gYof] t/ pgsf] rl/q ckTofl/nf] / k|z+;gLo lyof] .

pbok'/df lhNnf k|x/L k|d'v x'Fbf k|x/L sfof{no / lgjf;df PsPsj6f 6]lnkmf]g dfq lyof] . cfkm";Fu} a:g] >LdtLnfO{ dfOtL3/df Pssn kmf]g ug{;d]t lbFb}gy] pgn] . ;/sf/L ;Dklt JolQmn] k|of]u ug'{x'Gg eg]/ @) ?k}ofsf] gf]6 lbP/ lkl;cf]df k7fpFy] . o:tfvfn] y'k|} u'0f l;Sg ;lsG5 /d]z v/]naf6 .

/fHon] …v/]n rl/qÚ g?rfPsf] cj:yfdf e/v/}sf] of] lgo'lQm ckTofl/nf]h:tf] nfu]sf] xf] . / t rl/qjfg k|x/Lsf] dgf]an a9]sf] 5 .

of] cj;/ / rl/qnfO{ k|x/L dxflg/LIfs 1jfnLn] ;b'kof]u ug}{k5{ . …dfG5] km]n x'g rfxb}g t/ of]hgf agfP/ To;nfO{ sfof{Gjog ug{ ;w}F km]n eO/x]sf] x'G5 .Ú of] egfOn] oxfF ;fy{stf gkfcf];\ . of]hgf agfP/ sfd ug{] xf] eg] yf]/} ;dodf w]/} ug{ g;s] klg pNn]vgLo s]xL sfd ug{ ;lsG5 . s]xL ljs[lt x6fpg] / s]xL ;+:s[lt lgdf{0f ug{ ;lsG5, h'g cfhsf] lgs6 cfj:ostf klg xf] .

^ dlxg] sfo{sfndf k|x/L dxflg/LIfs x]daxfb'/ u'?Ën] u/]sf] Pp6} sfd ;Demgnfos 5 . o'Pg ld;gdf …kmD8{ k'ln; o'lg6Ú sf?kdf vl6g] !$) hgf k|x/L sd{rf/Lsf] sDkf]h /fhgLlt / k|x/Ls} zlQmzfnLx?af6 x'g] s';+:sf/sf] nueu cGTo u/] . pgn] …kmd{k'ln; 5gf}6 lgb]{lzsfÚ lgdf{0f u/]kl5 ;a}n] To;nfO{ cg';/0f ug{ afWo eP . 5gf}6sf] dfkb08 w]/} xb;Dd lgZkIf / kf/b;L{ ag]sf] 5 . sd{rf/L v'zL 5g\, rnv]n aGbk|fo 5 .

gjlgo'Qm k|x/L dxflg/LIfssf] klxnf] sfo{ rfdn eg]/ kL7f] a]Rg] ;]nLa|]6L ;+:sf/ -s';+:sf/_ tf]8\g' k5{ . k|x/Ln] u/]sf x/]s sfdx? gful/sn] yfxf kfpg'k5{ .  t/ rrf{n] lrgf/L xf]Og Jofj;flos lrgf/Ln] rrf{ lbg ;Sg] sfo{df k]|l/t x'g\ ;a} .

bf];|f], k|x/Ln] gful/;Fu cgfb/o'Qm ;Daf]wg u5{ eGg] cw{e|d 5 . of] JolQmsf] lghL cfr/0fsf] xf] ;+:yfut s'/f xf]Og . t/ ;dfhn] ;a}nfO{ p:t} gh/n] x]g]{u5{ . ;a}n] p:t} …dg gkg]{Ú Jojxf/ u5{g\ eGg] e|d 5l/Psf] 5 . k|x/L ;]jfdf ePsf cfkm\gf dfG5] ;a} c;n c?sf dfG5] ;a} v/fa 7fGg] k|j[lQ 5 . To;}n] k|x/Lsf] lj/f]w ug'{ k¥of] jf cfkm\gf] uNtL 9fs5f]k ug'{ k¥of] eg] k|x/Ln] dnfO{ b'Jo{jxf/ jf cgfb/ u¥of] eg]/ e|d km}nfpg' …;+:sf/Ú g} ag]sf] 5 . o;sf] HjnGt pbfx/0f s]xL ;docl3sf] Po/kf]6{sf] skmL sf08nfO{ lng ;lsG5 .

k|x/L g]kfnL ;dfhs} pkh xf] . To;}n] ;]jfu|xL;Fu cgfb/, b'Jo{jxf/ ug]{ k|x/L gePsf xf]Ogg\\ . p;sf] afgL, Jojxf/ / cfr/0f ToxL ;dfhaf6 k|ltlalDat x'G5 . sd{rf/L x'g' dflns x'g' xf] eGg] e|d …g]kfnL klxrfgÚ h:t} ePsf] 5 . gd:sf/ gkmsf{pg] jf ;f]w]sf] s'/fsf] /fd|f];Fu hfgs/L glbg] klg ToxL klxrfgsf] Ps lx:;f xf] .

o:tf ;d:of k|x/LdfeGbf Hofbf c? lgsfod} /x]sf] s'/f s;}nfO{ elg/xg' kb}{g . k|x/L ;8sdf a;]/ ;"rgf lbg] lgsfo ePsfn] pm afWo x'G5 gful/s;Fu af]Ng . t/ cGo w]/} lgsfodf clwsf+z sd{rf/Laf6 gd:sf/ kmls{g' b'n{e b]lvG5 .

;/sf/L sfof{nodf dfq xf]Og, df]6/;fOsn Uof/]hb]lv lu|n sf/vfgdf;Dd, a}Fsb]lv oftfoft If]qdf hxfF hfpF ;]jfu|fxLn] ;f]w]sf] s'/fsf] hfgsf/L lbg ufx|f] dfGg] u5{g\ .

htftt} b]lvg] o:tf ljs[lt g]kfnL ljsf/ x'g\ . k|x/Lsf] gLlh lasf/ xf]Og . t/ k|x/Lsf] dfq} a9L cfnf]rgf lsg x'G5 < k|x/Lk|lt gful/ssf] a9L ck]Iff / e/f];f /x]sf] sf/0f o;nfO{ ;sf/fTds u+le/tfsf?kdf a'em\g ;lsG5 .

sfg'gtM k|x/Lsf] lhDd]jf/Lafx]s ;dfhdf cfj:os kg]{ t/ sfg'gn] c?nfO{ glrg]sf jf c? u}x|lhDd]jf/ ePsf sfo{, h:t} ufpF;x/ ;kmf ug]{b]lv zj p7fpg];Dd, >Ldfg\ >LdtLsf] clt cfGtl/s Jojxf/ Joj:yfkgb]lv, C0f p7fpg];Ddsf sfd k|x/Laf6} ck]Iff u5{g\ gful/s . / w]/} xb;Dd k|x/Ln] of] d]/f] sfd xf]Og eGg] u/]sf] klg 5}g . o;sf/0f klg k|x/Lsf] sfo{ af]em a9]sf] 5 .

t;y{ o:tf cgfj:os af]em sd ub}{ Psdfq / klxnf] ;t{sf?kdf k|x/L clwsf/ ;DkGg, gful/sd}qL, cg'zfl;t, kf/b;L{ / ;bfrf/L x'g} kb{5 . o;}n] k|x/Lsf] Jofj;flostf emNsfpF5 . k|x/Lsf] o; lsl;dsf] Jofj;flostf / clwsf/n] ;a} ;/sf/L jf lghL ;+3;+:yfn] l;S5g\ geP sfg'gsf] ;xf/fdf l;sfOG5g\ . To;}n] elgPsf] xf] k|x/L / :yfgLo k|zf;g ;'lw|of] eg] em08} b]z ;'lw|G5 .

km]l/ s'/f u/f}F k|x/Lsf] tNnf] txn] gful/s;Fu cgfb/o'Qm k]z x'g] cf/f]ksf af/]df . ljz]ifu/L tNnf] txsf sd{rf/Ldfly l;lgo/n] ug]{ cgfb/ efiffsf] k|of]u g} gful/sdfly l;nl;n]jf/ b]lvg] l/km\n]S;g dflgG5 . o;nfO{ cf/f]k dfq dfGof] eg] ;'wf/ ug]{ l6K;sf] Ps a'Fbf x/fpg ;S5 . ;To :jLsf/ gu/L glthf cfpFb}g . gfO6f]df nfpg] ;'O{ 6fpsf]df nufP v/fa kl/0ffd cfpF5 .

6«flkms xf];\ jf l;len k|x/L ha l8p6L vl6G5 xjNbf/ jf ;'j]bf/ d]h/n] jf sf]xL l;lglo/ clws[tn] k|;:t} la|lkmª lbPs} x'G5 . ?vf] gaf]n\, nf]e gu/\, kIfkft gu/\ o:t}o:t} .

oxLFaf6 ;'?x'G5 af]nL Jojxf/sf] s'/f . …lha|fsf] ul/df ld7f] af]nLdfÚ eg]/ u'? aGg]x?n] g} lha|f]sf] ul/df k|:t't u/]sf] x'Fb}g . u/, ug'{, sf] ;6\6f u/\, e]6\nf;\, vfnf;\, tF, t]/f], tFnfO{ k|of]u ul/G5 . k|x/L ;]jf xf] ls kmf];{ < olb of] k"0f{ kmf];{ xf]Og ;]jf xf] eg] cfGtl/s z}nL ToxL cg';f/sf] x'g'k5{ .

gful/ss} lardf sfd ul//x]sf] k|x/Lsf] jfsl6sL ;]6d} tF, o;f] u/\ , s] ub}{5, lsg dlg6/ ub}{g < h:tf cgfb/o'Qm ;Daf]wg ;'Gg kfOG5 . o;}sf] l/km\n]S;g g} gful/slt/ ;f]lemg] efiff jf z}nL xf]Og eg]/ 7f]s'jf ug{ ;lsGg .

k|x/Lsf cfkmGt, ;fyLefO, x'ls{Fb} u/]sf ;Gtfg / >LdtLs} cl3 …P kmnfgfÚ o;f] u/\, ofF cfOh eg]kl5 pm cfkm", p;sf] kl/jf/ / cfkmGtdf s:tf] c;/ k5{ <

cfkm"nfO{ …tkfO{+Ú xf]Og …xh'/Ú rflxg] sltko sdf08/n] dlxnf k|x/LnfO{ ;d]t …tFÚ eg]sf] ;'lgG5 . cfkm\gL 5f]/LnfO{ …ltdLÚ r]kf/f] 3:g]x?n] cfkm\g}h:tL s;}sL 5f]/L, a'xf/L, s;}sL cfdf, alxgL jf efph" xf] eGg] g7fGg' c;Eotf / ;fdGtL rl/qsf] k|bz{g afx]s s]xL xf]Og .

t;y{ ;fgf h:tf nfUg] t/ k|ToIf gful/s ;]jf / k|x/L sd{rf/Lsf] dgf]an;Fu hf]l8Psf o:tf s'/f gjlgo'Qm k|x/L dxflg/LIfssf] of]hgfdf kfg]{ xf]eg] k|x/Lsf] Jojxf/ Joj:yfkgdf pNn]Vo ;'wf/ cfO{ k|x/Lsf] cfnf]rgf sd x'g] lyof] .

l7s 9+un] clejfbg gu/] cg'zf;gsf] sf/afxL ug{;Sg] Joj:yf x'Fbfx'Fb} cfb/k"0f{ ;Daf]wgn] 6fpsf]df 6]S5g\ eGg] ts{ o'lQm;+ut dfGg ;lsGg .

k|x/Ldf r]gckm sdf08sf af/]df a]nfa]nf k|Zg p7\g]u5{ . tNnf] tx;Dd r]g / sdf08 sdhf]/ x'g'df k|x/L g]t[Tj dfq xf]Og ;a} tx lhDd]jf/ 5g\ . r]g ckm sdf08 arfpg] g]t[Tjsf] 7]Ssf leq kb}{g eGg] s'/f ;a}n] a'emg\k5{ . cg';fzglxgtf a9\g' b08 / k'/:sf/sf] lgZkIf / Gof;+ut sfof{Gjog gx'g' klg xf] . r]g ckm sdf08sf] s7f]/tf sdhf]/ ePsf] cj:yfdf jbL{sf] ul/df pRr x'g ;Sb}g .

o;sf] ;d'lrt Joj:yfkgsf nflu k|x/L sd{rf/L d"Nof+sg k2lt Jojxfl/s x'g'  cfjZos 5 . o;sf nflu OGrfh{ txsf k|x/L clws[t ;a}eGbf a9L lhDd]jf/ x'g'k5{ . cfwf/ txsf sd{rf/L kl/rfng ug]{b]lv OGrfh{tx;Fu k'nsf] sfd ug]{ …la|h /]ª\sÚ sf] l;kmfl/; sfo{fGjg sdhf]/ x'g'x'Gg, k'/:sf/ / b08sf] cfwf/ k'n txsf] l;kmfl/;nfO{ dflgg' k5{ . / sd{rf/L d"Nof+sg p;sf] k|ToIf dflyNnf] sdf08/n] ug]{ Joj:yfx'g'k5{ . d"Nof+sg df]nsfhn] geO{ p;sf] sfo{Ifdtf / cg'zf;gnfO{ cfwf/ dfg]/ ts{k"0f{ ul/g'k5{ . olb cfkm\gf] d"Nof+sg k|x/Ln] x]g{ kfP lgZkIftf sfod /xg'sf ;fy} sd gDa/ cfpg]n] csf]{k6s cfkm"nfO{ ;Rofpg ;S5 . 

OGrfh{n] :jo+nfO{ cK7]\of/f] gk/];Dd h:tf];'s} nfk/afxLdf klg sd{rf/LnfO{ sf/afxL gug]{ /f]u ;j{q 5 . o;n] …la|h /]ª\sÚ nfO{ v6gk6g / cg'zf;g sfod ug{ cK7\of/f] k/]sf] 5 . ;'wf/ ug'kg]{ 7fpF of] klg xf] .

oL / o:tf s]xL s'/fx? ;'wfg]{ xf] eg] k|x/L ;+u7gsf] u'nfaL ;'Gb/tfdf cem lgvf/tf cfpF5 . ;a}sf cfFvfdf jfx aG5, l5M x'Fb}g . / ;a}n] eG5g\ …k|x/L d]/f] ;fyLÚ . t;y{ cg]s cleofg / gf/f eGbf klg k|x/L ;+u7g / sd{rf/Lsf] rl/q ;'wf/ klxnf] k|fyldstfdf kg'{k5{ .

8]9 bzscl3 tTsfnLg l8cfOhL zf/bfk|;fb k/fh'nLn] cfkm"dftxtsf sd{rf/Ldfly cgfb/ efiff k|of]u gug{ k"j{ If]qdf kl/kq u/]sf lyP . Tof] sfo{ kl/kqdf dfq l;ldt x'g'sf] sf/0f pgs} ;dsfnLg, l;lgo/ / ;xsdL{x?n] pgnfO{ lg?T;flxt ug'{ g} lyof] .

clxn] dxfgu/Lo k|x/L sfof{no k|d'v l8cfOhLkL ljZj/fh kf]v/]nn] p7fPsf] k|x/Lleqsf] efOrf/f sd ;fGble{s 5}g . k|x/L d]/f] ;fyL sfo{qmd NofpFbf k|lzIf0fdf ;dfj]z ul/Psf] Pp6f ljifo;Fu} vfg], jgef]h hfg], gfRg] ufpg] …efOrf/fÚ klg lyof]  . t/ Tof] k|lzIf0f l;lgo/ txnfO{ u/fOPg .

åGåsfndf cfkm\gf sdf08/nfO{ hf]ufpg 5flt yfKg] hjfgx? klg lyP, klxn] sdf08/lt/ tfs]/ zq';Fu n8fOug]{ klg lyP elgG5 . s]xL jif{cl3 k;f{sf ;xfos l;l8of]nfO{ xfg]sf] uf]nL cfkm"n] yfk]/ ;lxb eP Ps k|x/L hjfg .

oxL ;TonfO{ a'em]h:tf] nfU5 kf]v/]nn] …Ps} /fzg, Ps} vfgf lsg clws[t / hjfg km/skm/s efG;fÚ  eGg] <

p;a]nf zf/bfk|;fb k/fh'nLn] h:t} PlSng' gk/f];\ clxn] . o;nfO{ Pp6f k|x/L PsfO{ k|d'vn] p7fPsf] s'/f 7fg]/ g;fF3'¥ofO{ oL / o:tf ;'wf/sf sfo{df k|x/L ;+u7gn] :jfldTj lng] xf] eg] ;+:yfut eP/ hfG5 .

k|b]z / ;+3df ;dfof]hg ubf{ lghfdlt ;/xsf] sfg'g cfjZos lyof] . !% jif]{ hjfg / ;O{sf] kbf]Ggltsf] 9f]sf vf]Ng /fHoJoj:yf ;ldltsf ;efklt / clwsf+; ;b:o ;sf/fTds /x]klg b]lvg]u/L lgjt{dfg k|x/L dxflg/LIfs / u[x;lra afws ag]sf] ;dfrf/ / lel8of]x? ;fj{hlgs eP . æsd{rf/L ;dfof]hg ;DaGwdf Joj:yf ug{ ag]sf] P]gÆsf] bkmf& sf] pkbkmf $ adf]lhd lghfdlt sd{rf/L ;dfof]hg ubf{ rf}yf]nfO{ kfFrf}F, kfrf}FnfO{ 5}6f}F 5}6f}FnfO{ ;ftf} txdf ;dfof]hg ul/Psf] 5 .

xfdL ;a}n] k9]sf] ul0ftdf s'g} c+sdf Ps c+s yKbf c+s a9\5 ;dfg jf sd x'Fb}g . o; cg';f/ pgLx? kbf]Gglt ;lxt uPsf] b]lvG5 . ToxL ;'ljwf k|x/LnfO{ lbg gvf]Hg' g]kfnsf] ;+ljwfgsf] wf/f !* sf] ;dfgtfsf] xs la?4 5 .

o;tkm{ s]lGb|o tyf ;+l3o ;/sf/;Fusf] ;dGjo k|x/L dxflg/LIfssf] d"n e"ldsf agf];\ . of] sd{rf/Lsf] rfxgf / dgf]an b'a} xf] .

s]xL ug{ vf]Hg] / gug]{sf] klg l8cfOhL jf PcfOlhdf ;kmn / nf]slk|o ePsf] sfo{sfn cfOhLkLdf b'Mvb b]lvG5 . lg8/, k|i6 / ;a} txnfO{ ;dfg Jojxf/ ug]{ / tNnf] txsf sd{rf/LnfO{ klg ;+u7gsf ;b:o 7fGg] tkfO{+sf nflu t cem s7Lg x'g;S5 . ToxL s7Lg sd{n] sd{rf/L / p;sf kl/jf/af6 h; g} k|fKt x'g]5 .

6«fG;k/]G;L OG6/g]zgnsf] k|ltj]bg cg';f/ g]kfn k|x/L Tolt v/fa 5}g . / ;Gtf]ifhgs klg 5}g . x'g t /fhgLlt k"0f{ :jR5 geO s'g} Ps lgsfo :jR5 x'g ;Sb}g . t/ n'sLrf]/L nfdf] / pQfgf] xft ul//x]sf k|x/Lrl/qdf b08sf] rfaL nufpg rflxF ;lsG5 . OdfGbf/ / ;bfrf/Lx?sf] OHht / jbL{sf] rds arfO/fVg To;sf] ;'?jft cfh gu/] slxn] ug]{ < tkfOn] gu/] s;n] u5{ .

@( cf}F clVtof/ lbj;sf ;df/f]xdf k|d'v cfo'Qm gjLgs'df/ l3ld/]n] eGg'ePsf] lyof] 3';vf]/L cflbdsfnsf dflg;af6 ;'? ePsf] /x]5 . olt nfdf] Oltxf;sf] h/f] ;lhn} pv]Ng s7Lg} xf]nf, t/ slDtdf k|x/L ;+u7g z'4 /xf];\ eGg] WofpGgdf hjfgb]lv dxflg/LIfssf] dt Ps x'g}kb{5 .

k|jQmf x'Fb}v]l/ oxfFn] ;fj{hlgs?kd} p7fpFb} cfPsf] k|x/L sd{rf/L / c? s]xL lgsfon] kfpg] ;'ljwfdf /x]sf] lje]b cGTosf nflu kxn ug]{ ;do cfPsf] 5 . k|x/L sd{rf/Lsf] cljefjs / o''lgog cWoIf h] eg]klg k|x/L dxflg/LIfs g} xf] . o;nfO{ ;fy{s agfpg] lhDdfdf v/f] b]lvg'xf]nf .

)^( ;fnaf6 clVtof/ b'?kof]u cg';Gwfg cfof]usf] lgb]{zgn] g]kfn /fi6« a}Fssf] d"No ;"lrsf cfwf/df gub /fzg kfPsf k|x/Ln] & jif{kl5sf] d"No klg yfxf kfPsf 5g\ . of] s'/f klg ;/sf/n] tkfO{+ dfkm{t oxL % dlxgfdf a'emf];\ .

cGTodf, af3sf] vf]nleq n's]/ d';f b]Vgf;fy DofpF ub}{ b]z / b'lgofnfO{ wf]vf lbg'eGbf ;bfaxf/ la/fnf] ag]/} /fi6«sf] 9's'6L Kjfn kfg]{ d';f dfg{;Sg] Ifdtf pQd xf] . To:t} xf];\ . xflb{s z'esfdgf .